Главная / Хронология / Выступление
выступление

Выступление Главы государства Касым-Жомарта Токаева на пленарном заседании Августовской конференции на тему «Білім келешегі: адал азамат, кәсіби маман»

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Білім келешегі: адал азамат, кәсіби маман» тақырыбындағы тамыз конференциясының пленарлық отырысында сөйлеген сөзі

Надежность цитирования высокая опора Человек или должность Президентский корпус Дата события 15 августа 2025 Документ дает надежную опору для тезисов: речь или интервью представлены содержательно.

Рабочий вывод

Что важно в документе

3 сигнала
Обязательство

Повышение зарплат учителям на 30% с сентября 2025 года.

Обязательство

Цель образования – формирование патриотичных, честных и ответственных граждан.

Обязательство

План полной цифровизации школьных лабораторий к 2027 году.

Уважаемые учителя! Уважаемые участники! Поздравляю вас с открытием традиционной Августовской конференции! Наша встреча, посвященная вопросам качественного образования и достойного воспитания подрастающего поколения, имеет очень важное значение. Учитель – это светоч нации. Ежедневным кропотливым трудом каждый из вас вносит неоценимый вклад в развитие страны. Вы сеете семена знаний в молодые сердца и растите мыслящую нацию. Вы активно участвуете в укреплении интеллектуального потенциала нашего народа. Хотел бы выразить искреннюю благодарность. Действительно, учителя выполняют работу государственной важности. Ибрай Алтынсарин говорил: «Превыше всего я ценю хорошего учителя». Педагог – ключевая фигура в построении будущего страны, поэтому ему должно быть отведено достойное место в обществе. Сегодня мы сплоченно, объединившись всем народом, строим Справедливый, Чистый и Сильный Казахстан. Для формирования нового качества нации мы запустили важные реформы. Это масштабная и сложная работа, в которой уже достигнуты значительные результаты. Полностью обновлена политическая система, определен новый экономический курс. Наше общество трансформируется, меняется сознание граждан. В государственной службе утверждается принцип меритократии. Во власти больше нет семейно-клановой системы. При назначении на должности в первую очередь учитываются знания и профессионализм. Сегодня в нашей стране растет свободолюбивое и мыслящее поколение. Уважение к Закону и Порядку становится незыблемым принципом. Одним словом, Казахстан вступил в качественно новый этап развития. Однако следует понимать, что мало провозгласить изменения, не менее важно прочно закрепить их. Для достижения этой цели необходимо обновить общественное сознание. И в этом деле огромная ответственность возлагается на вас, уважаемые педагоги. Ведь настоящий Ответственный гражданин – Адал азамат формируется именно в школьных стенах. Великий просветитель Ахмет Байтурсынов говорил: «Душа школы – это учитель». Я уделяю образованию особое внимание. Вы помните, что одно из моих первых решений на посту Президента в 2019 году касалось именно педагогов. Мы живем в эпоху знаний и науки. В условиях глобализации успеха добьется только та страна, которая обладает передовыми знаниями и новыми технологиями. Если сегодня мы воспитаем интеллектуальное новое поколение, то завтра будем в авангарде мирового развития. Поэтому поддержка образования остается главным приоритетом государственной политики. За последние годы в этой сфере проделана большая работа. С 2019 года бюджет системы образования вырос в 3 раза. Введено в эксплуатацию 1200 школ для более чем миллиона учеников. В рамках проекта «Келешек мектептері» запланировано строительство 217 школ, 128 из них уже возведены. На средства Фонда поддержки инфраструктуры образования открыто более 60 школ, еще около 30 сейчас строятся. Принят Закон «О статусе педагога», учреждено звание «Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы». Оно присвоено уже 74 учителям. В прошлом году двое педагогов удостоились звания «Қазақстанның Еңбек Ері». Это свидетельство огромного уважения, которое оказывает государство всему педагогическому сообществу. Мы уделяем особое внимание повышению социального статуса учителей. За последние четыре года их зарплата выросла в 2 раза. Сейчас надбавки получают более 500 тысяч учителей. Запущен проект «1000 лидеров изменений в образовании». 332 участника этого проекта уже стали директорами школ. Учителя освобождены от дополнительной работы, не входящей в круг их обязанностей. Благодаря этому они могут полностью сосредоточиться на обучении детей. Подготовка нового поколения учителей – это очень важная задача. В этом году выделено более 13 тысяч грантов по педагогическим специальностям. Стипендия студентов-педагогов за пять лет выросла вдвое, и с нового учебного года она составит 84 тысячи тенге. Благодаря этим мерам растет интерес молодежи к профессии учителя. В прошлом году на педагогические специальности поступили около 1800 обладателей «Алтын белгі», а в этом году их число превысило 2000. Это почти 23% от всех обладателей этого знака. Все это свидетельствует о том, что престиж профессии учителя в обществе растет. Мы приняли и другие меры для повышения квалификации педагогов и улучшения качества образования. Достигнуты неплохие результаты. В этом году наши школьники завоевали 27 медалей на семи самых престижных в мире предметных олимпиадах, а также около 1000 медалей на других международных состязаниях. Это, безусловно, результат качественных знаний и упорного труда наших детей, а также самоотверженной работы учителей. На днях я специально пригласил юных лауреатов в Акорду, чтобы лично вручить им награды. Они продемонстрировали всему миру интеллектуальную мощь нашего народа. Достижений у нас много, но останавливаться на этом нельзя. Впереди еще больше работы. И сегодня я хочу поделиться с вами некоторыми мыслями о будущем сферы образования. ПЕРВОЕ. Необходимо повышать качество образования. Наука, технологии, знания – все это стремительно меняется. Полученные вчера знания завтра могут потерять свою актуальность. Поэтому решающее значение приобретает квалификация учителей. Нельзя ограничиваться знаниями, полученными в высших учебных заведениях. Чтобы воспитать по-настоящему прогрессивных учеников, педагоги должны постоянно учиться и самосовершенствоваться. Важно мастерски овладевать методиками, которые пробуждают в детях стремление к знаниям. Мы видим, что в развитых странах образование – это основа и движущая сила экономики. Нам необходимо изучать их опыт, хотя и не следует слепо копировать чужие модели. Важно адаптировать лучшие практики к нашим реалиям. Любые изменения в стандартах образования, методиках и учебниках должны проходить тщательную экспертизу. В образовании нет права на ошибку, ведь последствия могут быть очень серьезными. Еще одна важная задача – устранить неравенство качества образования в городах и селах. За последние четыре года мы модернизировали материально-техническую базу более чем 4 тысяч сельских школ. Там был проведен капитальный ремонт, построены новые библиотеки, столовые и спортзалы. Эта работа будет продолжена. У всех детей должны быть равные возможности, независимо от того, где они живут. В этом и заключается основная цель проекта «Келешек мектептері». ВТОРОЕ. Образование должно идти рука об руку с воспитанием. Качественное образование невозможно без достойного воспитания. Знания и воспитание – это две опоры любого общества, и их нельзя рассматривать по отдельности. Школа является ключевым этапом в образовании и воспитании ребенка. Великий Абай писал: «Человек должен отличаться от других умом, знаниями, волей, совестливостью, хорошим нравом». Крайне важно не только прививать молодому поколению стремление к знаниям, но и направлять его, давать ему правильный жизненный ориентир. Наша молодежь должна расти ответственной и трудолюбивой, уметь различать добро и зло. С этого учебного года во всех общеобразовательных учреждениях, в том числе и в частных, будет действовать единая воспитательная программа «Адал азамат». Предлагаю также внедрить данный проект в вузах, осуществляющих подготовку педагогов. Полагаю, что в сфере отечественного образования должна функционировать единая система воспитательной работы. Подрастающему поколению нужно прививать наши национальные ценности. Дети должны расти патриотичными, креативными, созидательными, эрудированными, трудолюбивыми, заботливыми и бережливыми. Только обладающие этими качествами граждане способны заложить основу культурного и безопасного общества, базирующегося на принципе «Закон и Порядок». Народная мудрость гласит: «Тәрбие тал бесіктен басталады» («Воспитание начинается с колыбели»). Родители, педагоги и государственные органы должны тесно взаимодействовать в деле воспитания детей, так как это сфера их общей ответственности. Великому Абаю принадлежат слова: «Любовь человека неотделима от его разума, человечности, знаний, она зависит от благородства отца и матери, от мудрых наставников и добрых друзей». Гармоничный симбиоз трех составляющих – семьи, школы и государства – позволит достичь наилучших результатов. А в их основе должна быть идея трудолюбия. Нужно разъяснять подрастающему поколению, что без любви к труду невозможно достичь благополучия. Нельзя поддаваться лени и безделью, это приведет общество к деградации. Одним из наглядных примеров такого взаимодействия может служить общенациональная акция «Таза Қазақстан». Я не раз говорил, что Чистый Казахстан – это не только чистота вокруг нас, что, несомненно очень важно, но и чистота наших помыслов. Человек с чистой душой всегда готов к добрым поступкам и состраданию. Будучи честным и порядочным, он не пойдет по пути коррупции. Несомненно, только по-настоящему ответственные граждане, воспитавшие в себе самые благородные качества, станут опорой Справедливого Казахстана. ТРЕТЬЕ. Важно уберечь подрастающее поколение от социальных пороков. Именно в школе дети обретают многие навыки жизни в обществе. Здесь они привыкают к дисциплине и порядку, учатся соблюдать правила и нормы поведения. Поэтому школа должна быть моделью гармоничного общества, в котором царит атмосфера уважения и поддержки. Важно прививать детям чувство ответственности, разъяснять им, что любые поступки имеют свои последствия. Необходимо, чтобы принцип «Закон и Порядок» стал неотъемлемым элементом воспитательной работы. Задача – на понятном языке, с помощью передовых педагогических методик донести до подрастающего поколения суть этой концепции. В эту работу, помимо заместителей директоров по воспитательной работе, классных руководителей и школьных психологов, должно включиться все педагогическое сообщество, поскольку это задача общегосударственного характера. Чтобы уберечь детей от социальных пороков, необходимо формировать у них здравое мышление. Не секрет, что подрастающее поколение проводит много времени в Интернете и социальных сетях, где они могут легко попасть под влияние ложных идей и разрушительных моделей поведения. Поэтому каждый педагог должен приучать детей контролировать свои эмоции, стараться действовать рационально и смотреть на любые вещи и ситуации с разных сторон. Учителям отводится особая роль в борьбе с такими пагубными явлениями, как наркомания и лудомания, домашнее насилие, буллинг и вандализм. Противодействие наркотизму среди подрастающего поколения требует консолидации усилий всего общества. Об этом я говорил на днях на заседании Совета Безопасности. Но главное, надо донести до детей и молодежи, что увлечение разного рода стимуляторами, даже якобы безобидными, – это путь в никуда. Уход от реальности в мир грез с помощью вредоносных веществ или виртуальных игр превращает человека в социального изгоя. По сути, такие люди лишают себя будущего – они не смогут найти нормальную работу, построить благополучную семью, реализовать свои таланты и добиться больших целей. Школа должна быть местом, где каждый ребенок чувствует себя в полной безопасности. Ни в коем случае нельзя допускать проявления буллинга, жестокости и агрессии. За последние два года в стране был принят комплекс мер, направленных на защиту прав подрастающего поколения. В частности, ужесточено наказание за все формы насилия в отношении несовершеннолетних, укреплен институт уполномоченного по правам ребенка. Ведется системная работа по профилактике суицидов среди детей, которые сегодня стали одной из острых проблем. Во всех школах страны размещен QR-код службы психологической поддержки «111». С начала учебного года в школах и колледжах будет внедрена антибуллинговая программа «ДосболLIKE», призванная предотвратить травлю в детских и подростковых коллективах. Государство продолжит планомерно совершенствовать систему защиты прав и интересов подрастающего поколения. Есть такая пословица: «Что посеешь, то пожнешь». То, что мы все вместе заложим в наших детях сегодня, будет определять будущее нашей нации на многие десятилетия вперед. Именно в школах закладывается фундамент Справедливого, Передового, Чистого, Безопасного и Сильного Казахстана. ЧЕТВЕРТОЕ. Необходимо ускорить внедрение цифровых технологий и искусственного интеллекта в образовательный процесс. Мир вступил в новую технологическую эпоху, главными признаками которой становятся стремительное развитие инноваций и внедрение искусственного интеллекта. Поэтому понятия «прогрессивная нация» и «технологическая нация» сегодня являются тождественными. Наша задача – адаптироваться к глобальным тенденциям. Для этого крайне важно нарастить темпы цифровой трансформации системы образования. Дальнейшая цифровизация и внедрение искусственного интеллекта способны внести решающий вклад в преодоление образовательного неравенства и значительно повысить качество обучения. Сегодня свыше 95% школ Казахстана обеспечены скоростным интернетом. Предстоит довести этот показатель до 100%. Для этой цели можно использовать возможности спутниковых систем. Это не просто технический вопрос равного доступа к инфраструктуре, а исключительно важный идеологический принцип социальной справедливости. Инновационные подходы открывают возможности для полноценного вовлечения в образовательный процесс детей с особыми потребностями, создавая предпосылки для формирования инклюзивной среды обучения. В нашей стране цифровизированы основные услуги, связанные с поступлением в школы и колледжи, а также с переводом из одной школы в другую. Действует сервис Bilim в мобильном приложении Электронного Правительства, которое объединяет всю актуальную информацию о системе образования. Но предстоит еще много работы. Расслабляться нельзя. Правительству и акимам необходимо уделить особое внимание решению данных задач. В частности, следует оснастить образовательные учреждения необходимым интерактивным оборудованием. Важно обеспечить всех школьников доступом к цифровым платформам с обучающим контентом, в том числе электронными учебниками. Все материалы при этом должны пройти тщательную экспертизу. Еще одна приоритетная задача – необходимо целенаправленно обучать детей с раннего возраста технологиям искусственного интеллекта. Эти навыки станут залогом их конкурентоспособности в современном мире. То же самое касается и педагогов – учитель должен не только хорошо знать свой предмет, но и уметь применять новые технологии в педагогической практике. В целом, надо в полной мере использовать возможности цифровизации и искусственного интеллекта, чтобы вывести систему образования на качественно новый уровень. Уверен, вы будете в авангарде технологической модернизации всей страны и приложите максимум усилий для трансформации нашего общества в по-настоящему прогрессивную и развитую нацию. ПЯТОЕ . Вопрос защиты прав педагогов всегда должен быть в зоне особого внимания. В своем выступлении я уже говорил о том, что педагоги должны быть освобождены от занятий, не относящихся к их основной деятельности. Однако зачастую на местах власти грубо нарушают требования закона. Прокуратура должна пресекать подобные нарушения. Также считаю, что нецелесообразно за любой несчастный случай с участием детей сразу же наказывать учителей. Если подобный инцидент произошел вне школы или из-за безответственности родителей, то педагог не должен нести ответственности за него. Директор и учителя были привлечены к ответственности и уволены из-за трагического происшествия с участием выпускников в Алматинской области. Считаю правильным, что министерство заступилось за руководство и педагогов школы. Нельзя допустить, чтобы подобные случаи повторялись. Предлагаю внести поправки в Закон «О статусе педагога» для защиты прав учителей. Задача государства — максимально повысить авторитет и статус педагога в обществе. Еще один важный вопрос. Как вы знаете, в Мангистауской области были отмечены случаи отравления детей некачественными продуктами питания. После этого вопиющего происшествия министерство здравоохранения взяло на контроль качество школьного питания. Это очень правильное решение. В целом, сфера образования является стратегически важной для государства. Поэтому компетентные государственные органы должны быть активно вовлечены в ее развитие. В конце концов, благополучие детей, их здоровье и качественные знания напрямую предопределяют будущее Казахстана. Уважаемые друзья! Мы ставим перед собой масштабные, далекоидущие, но вполне реалистичные цели по построению страны равных возможностей для всех и каждого. Уже сейчас Казахстан является прогрессивным и динамично развивающимся государством, которое выглядит привлекательно не только для нашей молодежи, но и для многих молодых людей из разных стран, в том числе соседних. Важно последовательно усиливать свои международные позиции как своеобразного магнита для талантов, прорывных идей и инновационных технологий. Каждый наш общий шаг, каждое решение, которое мы принимаем сегодня, укрепляет Независимость Казахстана и формирует наше светлое будущее. Государство и вы, уважаемые педагоги, трудитесь ради одной цели – благополучия и светлого будущего подрастающего поколения. Поэтому мы продолжим всестороннюю работу по повышению статуса педагога. В истории немало примеров того, как разные страны благодаря фокусу на образовании и науке смогли выйти на новую траекторию своего развития и добиться значительного прогресса. В ближайшие годы нам необходимо мобилизовать еще больше сил и ресурсов для того, чтобы именно образование и наука стали движущей силой развития нашей страны. Для меня как Главы государства это незыблемый приоритет. Я высоко ценю труд казахстанских учителей и верю в силу знаний, которые вы передаете молодому поколению. Действительно, педагог – это не просто профессия, это великая миссия. Каких бы высот ни достиг человек, он на всю жизнь остается учеником своего учителя. Светлое будущее Казахстана напрямую зависит от вашей самоотверженной работы, от полученных от вас знаний и ценностей. Уверен, что вы глубоко осознаете всю возложенную на вас ответственность и продолжите достойно трудиться на благородной ниве просвещения. Ваш труд достоин самых высоких почестей. По случаю сегодняшней Августовской конференции мною подписан Указ о присуждении ряду педагогов государственных наград. Пяти учителям будет присвоено почетное звание «Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы». Желаю успехов в вашей деятельности! Пусть ваши ученики будут образованными, прогрессивными и интеллектуальными! С новым учебным годом!

Құрметті ұстаздар, жиынға қатысушылар!

Ең алдымен, баршаңызға дәстүрлі Тамыз конференциясының ашылуы құтты болсын! Бұл – өскелең ұрпаққа сапалы білім мен тағылымды тәрбие беру мәселесіне арналған өте маңызды басқосу.

Ұстаз – ұлттың шамшырағы. Сіздер күнделікті қажырлы еңбектеріңіз арқылы ел дамуына өлшеусіз үлес қосып келесіздер. Жас ұрпақтың бойына білім нәрін сеуіп, озық ойлы ұлт тәрбиелеп жүрсіздер. Халқымыздың зияткерлік қуатын арттыруға белсене атсалысып жатсыздар.

Бүгін мен еліміздегі ұстаздар қауымына шынайы ризашылығымды білдіремін! Шын мәнінде, мұғалімдер мемлекеттік маңызы бар жұмысты атқарып жатыр. Ыбырай Алтынсарин «Жақсы оқытушыны бәрінен де қымбат көремін» деген. Елдің ертеңі мұғалімдерге тікелей байланысты. Сондықтан ұстаздың қоғамдағы орны бәрінен биік болуға тиіс.

Біз бір ел, бір халық болып, Әділетті, Таза әрі Қуатты Қазақстанды құрып жатырмыз. Ұлттың жаңа сапасын қалыптастыру үшін нақты реформаларды қолға алдық. Бұл – ауқымды әрі күрделі жұмыс. Бүгінге дейін біраз шаруа атқарылды. Елдегі саяси жүйе толық жаңғырды. Ұлттық экономиканың жаңа бағдары айқындалды. Қоғамымыз дамып, азаматтардың сана-сезімі өзгеруде.

Мемлекеттік қызметте меритократия қағидаты басты орынға шықты. Билікте де «отбасылық жүйе» жоқ. Азаматтарды қызметке тағайындау кезінде ең алдымен олардың білімі мен кәсіби білігі ескеріледі.

Қазір елімізде рухы азат, ойы еркін ұрпақ өсіп келеді. Заңды сыйлау, тәртіпке бағыну қоғамның мызғымас қағидасына айнала бастады. Бір сөзбен айтқанда, Қазақстан жаңа сипатты ел болу жолына бет бұрды.

Бірақ өзгерістерді жасау – бір бөлек болса, оны біржола орнықтыру – бір басқа мәселе. Ол үшін, ең алдымен, қоғам санасы түбегейлі жаңғыруы қажет. Осы ретте сіздерге, яғни, ұстаздар қауымына зор жауапкершілік жүктеледі. Себебі, нағыз «Адал азамат» мектеп қабырғасында қалыптасады.

Ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынов «Мектептің жаны – мұғалім» деген. Біз өркениетті ел боламыз десек, ұстаздарға барынша жағдай жасауымыз керек.

Мен білім беру саласына айрықша мән беремін. 2019 жылы Президент ретінде қабылдаған алғашқы шешімдердің бірі ұстаздарға қатысты болғанын білесіздер.

Қазір – білім мен ғылымның заманы. Жаһандану дәуірінде озық білімді игерген, жаңа технологияны меңгерген елдің ұпайы түгел болады. Бүгін саналы ұрпақ тәрбиелей алсақ, ертең заман көшінің басында жүреміз. Сондықтан осы саланы қолдау мемлекеттік саясаттың негізгі басымдығы болып қала береді.

Соңғы жылдары бұл бағытта ауқымды жұмыс атқарылды. 2019 жылдан бері білім саласының бюджеті үш есе артты. Осы уақытта 1 миллионнан астам оқушыға арналған 1200 мектеп ашылды. «Келешек мектептері» ұлттық жобасы аясында жалпы саны 217 мектеп құрылысы жоспарланды. Қазір 128 мектеп салынды. Бұдан бөлек, Білім беру инфрақұрылымын қолдау қорының қаржысына алпыстан астам мектеп ашылды. Тағы 30-ға жуығы салынып жатыр.

«Педагог мәртебесі туралы» арнайы заң қабылданды. «Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы» атағы белгіленді. Бүгінде 74 мұғалім осы құрметті атаққа ие болды. Былтыр екі ұстаз «Қазақстанның Еңбек Ері» атанды. Бұл – барша педагогтер қауымына көрсетілген зор құрметтің белгісі.

Мұғалімдердің әлеуметтік жағдайын жақсарту әрдайым басты назарда. Соңғы төрт жылдың ішінде олардың жалақысы 2 есе өсті. Қазіргі таңда 500 мыңнан астам ұстазға үстеме ақы төленеді. «Білім берудегі өзгерістердің мың көшбасшысы» жобасы қолға алынды. Осы жобаға қатысқан 332 маман мектеп директоры болып тағайындалды. Мұғалімдер өз міндетіне кірмейтін артық жұмыстан босатылды. Ұстаздың назары бала оқыту ісінде болуға тиіс.

Мұғалімдердің жаңа толқынын даярлау – айрықша маңызды жұмыс. Биыл білім беру саласына 13 мыңнан астам грант бөлінді. Педагог мамандығы бойынша оқып жатқан студенттердің шәкіртақысы бес жылда екі есе көбейді. Жаңа оқу жылынан бастап шәкіртақы 84 мың теңге болады. Осындай нақты шаралардың нәтижесінде жастардың мұғалім болуға ынтасы артып келеді.

Былтыр 1800-ге жуық «Алтын белгі» иегері педагог мамандығына оқуға түскен. Ал биыл 2 мыңнан астам үздік түлек ұстаз мамандығын таңдап отыр. Бұл – барлық «Алтын белгі» иегерлерінің 23 пайызға жуығы деген сөз. Мұның бәрі қоғамда ұстаздардың абырой-беделінің арта түскенін аңғартады. Мұғалімнің білігін, мәртебесін көтеру және білім сапасын арттыру үшін басқа да көптеген шаралар атқарылды. Нәтижесі жаман емес.

Биыл оқушыларымыз әлемдегі ең беделді жеті олимпиададан 27 медаль алды. Бұдан бөлек, халықаралық олимпиадалардан 1 мыңға жуық медаль иеленді. Бұл, әрине, ұл-қыздарымыздың сапалы білімі мен терең ізденісі және ұстаздардың қажырлы еңбегінің жемісі.

Мен жақында осындай бір топ оқушыны Ақордаға арнайы шақырып, марапаттадым. Олар қазақтың зияткер ұлт екенін бүкіл әлемге танытып жүр.

Жалпы, нақты жетістіктер аз емес. Бірақ арқаны кеңге салуға болмайды. Себебі, алда атқарылатын шаруа одан да көп. Осы орайда, бүгін оқу-ағарту саласына қатысты бірқатар ойымды ортаға салғым келеді.

БІРІНШІ. Білім сапасын жақсарта түсу қажет. Қазір ғылым мен білім, технология өте жылдам өзгеріп жатыр. Кеше алған білімің ертең өзекті болмай қалуы мүмкін. Сондықтан мұғалімнің білікті болуы өте маңызды мәселе. Жоғары оқу орнында алған біліммен шектеліп қалуға болмайтыны түсінікті. Озық ойлы шәкірт тәрбиелеу үшін ұстаздар ұдайы ізденіп, білімін жетілдіріп отыруы керек. Балалардың оқуға зейінін ашатын әдіс-тәсілдерді жетік меңгерген абзал.

Дамыған мемлекеттерде білім беру саласы ұлттық экономиканың тірегі, қозғаушы күші екені белгілі. Сондай елдердің тәжірибесін зерттеген жөн. Бірақ басқалардың бала оқыту үлгісін құр көшіріп әкеле салуға да болмайды. Озық тәжірибені үйреніп, оны еліміздің болмысына бейімдеу керек.

Жалпы, білім беру стандарттарына, оқыту әдістемесіне, оқулыққа енгізілетін кез келген өзгерісті өте мұқият саралау қажет. Себебі, білім саласында ешқандай қателікке жол беруге болмайды. Бір ғана қателіктің салдары өте ауыр болуы мүмкін

Тағы бір маңызды міндет – қала және ауыл мектебіндегі білім беру деңгейін теңестіру.

Соңғы төрт жылда 4 мыңнан астам ауыл мектебінің материалдық-техникалық қоры жаңғыртылды. Оның басым көпшілігі – ауыл мектептері. Ауылдағы білім ошақтарына күрделі жөндеу жүргізіліп, жаңадан кітапханалар, асханалар мен спорт залдары салынып жатыр. Бұл жұмыс алдағы уақытта да жалғасын табады.

Баланың бәрі бірдей. Ауыл баласы мен қала баласының білім алу мүмкіндігі де бірдей болуы керек. «Келешек мектептері» жобасының негізгі мақсаты да – осы.

ЕКІНШІ. Білім тәрбиемен ұштасқанда ғана берекелі, сапалы болады. Білім мен тәрбие – кез келген қоғамның қос тұғыры. Бұл екеуін бір-бірінен бөліп қарауға болмайды.

Мектеп – білім мен тәлім-тәрбиенің киелі ордасы. Ұлы Абай «Адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озбақ» деген. Өскелең ұрпақты білімпаздыққа баулу қаншалықты маңызды болса, оларға дұрыс жол көрсету, бағдар беру де соншалықты маңызды. Біз жастардың адал әрі еңбекқор болып өсуіне ерекше мән беруіміз қажет. Ұл-қыздарымыз жақсы мен жаманның, ақ пен қараның арасын ажырата білуі керек.

Биылдан бастап елімізде «Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасы жүзеге асырыла бастайды. Бұл бағдарламаны барлық мектеп, соның ішінде жекеменшік мектептер де қолданады. Сондай-ақ мен осы жобаны педагог мамандар даярлайтын жоғары оқу орындарына да енгізуді ұсынамын.

Ұлттық білім саласындағы тәрбие жұмысында біртұтас жүйе болуы керек. Жас ұрпақтың бойына жалпыұлттық құндылықтарды сіңіру қажет. Әрбір жас отаншыл, жасампаз, жаңашыл, білімпаз, еңбекқор, ұқыпты, үнемшіл болып өсуі керек. Сондай азаматтар ғана мәдениетті, қауіпсіз әрі «Заң мен тәртіп» үстемдік құратын қоғамның іргесін қаламақ.

Халқымыз «Тәрбие тал бесіктен басталады» деп бекер айтпаған. Ұрпақ тәрбиесінде ата-ана, мұғалім және мемлекеттік органдар бірге жұмыс істеуге тиіс. Себебі, жауапкершілік бәріне ортақ. Хакім Абай да «Адамның адамшылығы ақыл, ғылым, жақсы ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады» деп айтқан.

«Отбасы – мектеп – мемлекет» үштігі үйлесімді болса, жақсы нәтижеге жетуге болады. Ал бұл үштіктің өзегінде еңбекқорлық идеясы болуға тиіс. Жас ұрпаққа еңбексіз ешқандай игілік болмайтынын үнемі түсіндіріп айту керек. Қоғамда масылдыққа жол бермеу қажет. Себебі, бұл жол тек тығырыққа тірейді.

«Таза Қазақстан» жалпыұлттық акциясы – осы бағыттағы нақты шараның бірі. Мен бұған дейін де айттым. Таза Қазақстан дегеніміз – қоршаған ортаны таза ұстау ғана емес. Әрине, ол да маңызды. Сонымен бірге, бұл – ой-сана тазалығы деген сөз. Жан-дүниесі таза адам қайырымды, мейірімді болады. Қолы таза адам жемқорлыққа бармайды, адал болады. Асыл қасиеттерді бойына сіңірген нағыз адал азаматтар Әділетті Қазақстанның тірегі болатыны сөзсіз.

ҮШІНШІ. Өскелең ұрпақты әлеуметтік кеселдерден сақтау маңызды.

Балалар өмірлік дағдының көбін мектепте меңгереді. Олар мұнда тәртіпке бағынып, жүріп-тұру ережелері мен әдеп нормаларын сақтауды үйренеді. Сондықтан мектеп өзара құрмет пен жанашырлыққа толы үйлесімді қоғамның үлгісі болуға тиіс.

Балаларды жауапкершілікке баулып, оларға кез келген әрекеттің салдары болатынын түсіндіру маңызды. «Заң мен тәртіп» қағидаты тәрбие жұмысының ажырамас бөлшегіне айналуға тиіс. Ең басты міндет – осы тұжырымдаманың мән-маңызын түсінікті тілде, озық педагогикалық әдістер арқылы өскелең ұрпақтың санасына сіңіру.

Бұл іске директордың тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары, сынып жетекшілері мен мектеп психологтерінен бөлек, барша ұстаздар қауымы атсалысуға тиіс. Өйткені, бұл – мемлекеттік маңызы бар міндет.

Балаларды әлеуметтік кеселдерден қорғау үшін олардың сыни ойлау қабілетін ұштау қажет. Жас ұрпақтың көп уақытын Интернет пен әлеуметтік желілерде өткізетіні жасырын емес. Олар жалған идеялар мен мінез-құлықты бұзатын теріс тәрбиенің ықпалына оңай түсуі ықтимал. Сол себепті әр педагог балаларды өз эмоциясын ұстауға, кез келген нәрсеге немесе жағдайға байыппен қарап, дұрыс шешім қабылдауға үйретуі керек.

Нашақорлық пен лудомания, тұрмыстық зорлық-зомбылық, буллинг және бұзақылық сынды зиянды әдеттермен күресуде мұғалімдер айрықша рөл атқарады. Жас ұрпақ арасындағы наркотизмге қарсы іс-қимылға бүкіл қоғам болып жұмылу керек. Мен бұл туралы жақында Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында айттым. Бірақ, ең бастысы, әртүрлі стимуляторлармен әуестену, тіпті ол зиянсыз болса да, түбі жарға жығатынын балалар мен жастарға түсіндіру қажет.

Зиянды заттарды тұтыну немесе виртуалды ойындар арқылы шындықтан ажырап, қиялға ерік беру адамды айналасына жексұрын қылып, қоғамнан шеттетеді. Шын мәнінде, мұндай жандар өз болашағына балта шабады. Олар жақсы жұмыс тауып, берекелі отбасын құру мүмкіндігінен айырылады. Өзінің дарынын көрсетіп, биік мақсаттарға жете алмайды.

Мектеп әр бала үшін қауіпсіз жер болуға тиіс. Зорлық-зомбылыққа, әлімжеттікке, яғни, буллингке, қатігездік пен озбырлыққа мүлде жол берілмеуі керек.

Соңғы екі жылда өскелең ұрпақтың құқығын қорғау үшін нақты шаралар қабылданды. Атап айтқанда, кәмелет жасына толмағандарға қатысты жасалған кез келген зорлық-зомбылық үшін берілетін жаза қатайды, Бала құқықтары жөніндегі уәкілдің құзыреті кеңейді.

Сондай-ақ тағы бір өзекті мәселе. Балалардың өз-өзіне қол жұмсау жағдайларының, яғни, суицидтің алдын алу бойынша жүйелі жұмыс істеліп жатыр. Еліміздегі барлық мектепте «111» психологиялық қолдау қызметінің QR-коды орнатылды.

Жаңа оқу жылынан бастап мектептер мен колледждерде әлімжеттікке, буллингке қарсы «ДосболLIKE» атты бағдарлама іске қосылады. Негізгі мақсат – балалар мен жеткіншектер арасындағы зорлық-зомбылықтың алдын алу. Бұл бағыттағы маңызды жұмыс тоқтамайды, жасөспірімдердің құқығы мен мүддесін қорғау мәселесі әрдайым мемлекет назарында болады.

«Не ексең, соны орасың» деген. Қазір біз бір қоғам болып жас ұрпақтың бойына қандай құндылықтарды сіңірсек, ертең ондаған жылдан кейін ұлтымыздың сапасы да сондай болмақ. Әділетті, Озық, Таза, Қауіпсіз және Қуатты Қазақстанның іргесі мектепте қаланады.

ТӨРТІНШІ. Білім беру үдерісіне цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні жедел енгізу қажет. Әлем жаңа технологиялық дәуірге қадам басты. Оның басты нышанын инновацияның қарқынды дамуы мен жасанды интеллектінің өмірімізге дендеп енуінен байқауға болады. Сондықтан бүгінде «озық ойлы ұлт» пен «технологиялық ұлт» ұғымдары егіз.

Біздің міндетіміз – жаһандық үрдістерге бейімделу. Ол үшін білім беру жүйесіндегі цифрлық трансформацияның қарқынын үдету өте маңызды. Цифрландыру мен жасанды интеллектіні игеру білім саласындағы теңсіздікті еңсеріп, оқу сапасын айтарлықтай арттыруға үлес қосады.

Бүгінде еліміздегі мектептердің 95 пайыздан астамы жылдам интернетпен қамтылған. Аталған көрсеткішті 100 пайызға жеткізу керек. Жерсерік жүйелерінің мүмкіндіктерін осы мақсатқа пайдалануға болады. Мұны жай ғана инфрақұрылымға теңдей қол жеткізу мәселесі емес, әлеуметтік әділдіктің маңызды идеологиялық қағидаты ретінде қарастырған жөн.

Сонымен қатар озық инновациялық тәсілдер ерекше қажеттілігі бар балалардың толыққанды білім алуына жол ашып, инклюзивті орта қалыптастыруға мүмкіндік беруде. Елімізде мектепке немесе колледжге қабылдау, сондай-ақ басқа мектепке ауысу бойынша барлық негізгі қызметтер цифрлық жүйеге көшірілген. Электрондық Үкіметтің мобильді қосымшасында білім саласына қатысты барлық ақпарат жиналған Bilim қызметі жұмыс істеп тұр.

Бірақ алда әлі де ауқымды жұмыс бар. Босаңсуға болмайды. Үкімет пен әкімдер бұл жұмысқа баса мән беруі керек.

Мысалы, білім беру мекемелерін тиісті интерактивті құрал-жабдықпен қамтамасыз ету керек. Оқытуға арналған цифрлық платформалар мен электрондық оқулықтар барлық оқушыға қолжетімді болуға тиіс. Бұл ретте оқыту материалдары түгел мұқият сарапталуы керек.

Келесі маңызды міндет. Балаларға жастайынан жасанды интеллект технологиясын оқытқан жөн. Бұл – болашақта жастарымыздың бәсекеге қабілетті озық маман болуына қажетті бірден-бір дағды.

Бұл педагогтерге де қатысты. Мұғалім өз пәнін жетік меңгеріп қана қоймай, педагогикалық тәжірибеде жаңа технологияларды да қолдана білуі керек.

Жалпы, білім беру саласын мүлдем жаңа сапалы деңгейге шығару үшін цифрландыру мен жасанды интеллектінің мүмкіндіктерін толық пайдаланған жөн. Сіздер тұтас елімізді технологиялық тұрғыдан жаңғырту ісінде алдыңғы шептен табылып, біздің қоғамды нағыз прогрессивті әрі дамыған ұлтқа айналдыруға ерен үлес қосасыздар деп сенемін.

БЕСІНШІ. Мұғалімнің құқығын қорғау мәселесі әрдайым басты назарда болуға тиіс. Мен сөз басында ұстаздардың өз міндетінен тыс жұмыстардан босатылғанын айттым. Бірақ кейде жергілікті билік өкілдері заң талаптарын өрескел бұзып жатады. Прокуратура органдары мұндай заң бұзушылықтарға тосқауыл қоюы керек.

Сондай-ақ балаларға қатысты кез келген жазатайым жағдай үшін де мұғалімді жазалау орынсыз деп санаймын. Мектептен тыс жерде, ата-аналардың жауапсыздығынан оқыс оқиға болса, оған ұстаз жауапты емес. Алматы облысында түлектер арасында болған қайғылы жағдай үшін директор мен мұғалімдер жауапқа тартылып, жұмыстан шығарылды. Министрлік олардың мүддесін қорғап қалды. Дұрыс. Біз мұндай келеңсіздікке жол бермеуіміз керек.

«Педагог мәртебесі туралы» заңға ұстаз құқығын қорғау жөнінде өзгерістер енгізу қажет деп санаймын. Мемлекеттің міндеті – мұғалімнің қоғамдағы беделін және мәртебесін мейлінше арттыру.

Тағы бір мәселе. Маңғыстауда балалар сапасыз тамақтан уланып қалғанын білесіздер. Осы сұмдық жағдайдан кейін мектептегі тамақтың сапасын қадағалау жұмысын Денсаулық сақтау министрлігі толығымен өз міндетіне алды. Бұл өте дұрыс шешім болды. Жалпы, білім саласы – мемлекет үшін стратегиялық мәні бар сала. Сондықтан құзырлы мемлекеттік органдар білім саласындағы мәселелерден сырт қалмауы керек.

Түптеп келгенде, балалардың амандығы, олардың денсаулығы және сапалы білім алуы – еліміздің келешегіне тікелей қатысы бар мәселе.

Біз баршаға және әркімге тең мүмкіндіктер беретін елге айналу жолында ауқымды, келешекті көздеген мақсат қойдық. Бұл өршіл мұратқа қол жеткізуге әбден болады.

Қазірдің өзінде Қазақстан қарқынды дамып келе жатқан прогрессивті мемлекет саналады. Өз жастарымыз ғана емес, түрлі елдердің, соның ішінде көрші мемлекеттердің көптеген азаматтары да болашағын Қазақстанмен байланыстырғысы келеді. Біз халықаралық аренадағы осы абырой-беделімізді бірте-бірте нығайтып, таланттар, жаңашыл идеялар мен инновациялық технологиялар шоғырланатын елге айналуымыз керек.

Бүгін бәріміз тұтас ел болып жасап жатқан әрбір қадам, әрбір шешім Қазақстанның тәуелсіздігін нығайтып, келешегін айқындайды. Билік те, Сіздер де, құрметті ұстаздар, бір мақсат жолында еңбек етіп келеміз, бұл – өскелең ұрпақтың амандығы және жарқын болашағы. Сондықтан біз алдағы уақытта да мұғалім мәртебесін көтеру үшін қажетті жағдайдың бәрін жасаймыз.

Әлем тарихында білім-ғылымды басты орынға қойып, дамудың даңғыл жолына түскен, орасан зор табысқа жеткен елдер аз емес. Білім мен ғылым Қазақстан дамуының қозғаушы күші болуға тиіс. Алдағы жылдары осы міндетті орындауға бар күш-жігерімізді салып жұмыс істеуіміз керек. Бұл – Мемлекет басшысы ретінде мен үшін мызғымас басымдық.

Мен Қазақстан ұстаздарының қажырлы еңбегін жоғары бағалаймын, сіздер жас буынға беріп жатқан білімнің күшіне сенемін. Шын мәнінде, ұстаздық – жай мамандық емес, бұл – ұлы миссия. Адам қандай жетістікке жетіп, биікке шықса да, ұстазының алдында өмір бойы шәкірт болып қалады.

Қазақстанның жарқын болашағы Сіздердің табанды еңбектеріңізге тікелей байланысты. Себебі, сіздер тұтас ұлтты оқытып, тәрбиелеп жатсыздар. Осы жауапкершілікті терең сезініп, қастерлі міндетті абыроймен атқара бересіздер деп сенемін. Сіздердің еңбектеріңіз ең жоғары құрметке лайық.

Мен бүгінгі Тамыз конференциясына орай бір топ ұстазды мемлекеттік наградалармен марапаттау туралы Жарлыққа қол қойдым. Бес мұғалімге «Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы» құрметті атағы беріледі. Баршаңызға құтты болсын! Жұмыстарыңызға сәттілік тілеймін! Көзі ашық, көкірегі ояу, ойы ұшқыр шәкірттеріңіз көбейе берсін! Жаңа оқу жылы табысты болсын!