Касым-Жомарт Токаев и Масуд Пезешкиан выступили с совместным заявлением
Жаңалықтар
Рабочий вывод
Что важно в документе
Иран — надежный партнер Казахстана на Ближнем Востоке.
Казахстан и Иран имеют общую историю и культуру.
Шелковый путь связывал Казахстан и Иран.
Глава государства в своем выступлении подчеркнул, что Иран, пользующийся высоким авторитетом на международной арене, является надежным партнером Казахстана на Ближнем Востоке. – Наши братские народы связывают общая история, схожие традиции и культура. У меня есть ряд исторических данных. Например, Великий Шелковый путь проходил через территории современного Казахстана и Ирана. Великий Шелковый путь способствовал распространению технологий, религии, а также углублению культурно-духовных отношений. В иранских архивах сохранились записи о Казахском ханстве и о том, что казахи являются храбрым народом. Были установлены тесные отношения между ханом Тауке и шахом Султаном Хусейном. Сохранились исторические сведения о том, что представители посольств встречались в Москве, а иранский посол посетил Казахскую степь. Хан Абулхаир направил посла к Надир-шаху, выразив намерение развивать связи. Тайказан в мавзолее Ходжи Ахмеда Яссауи в Туркестане был изготовлен в мастерской иранского мастера Абдул-Азиза Шарафуддина Тебризи. В казахском языке много персидских слов. Ученые считают, что доля персидских слов в нашем словарном запасе составляет 4%. Среди них такие слова, как астана (столица), пайда (польза), көрпе (одеяло), дәурен (эпоха), дәрі (лекарство), дәрумен (витамин), аула (двор), ораза (пост) и другие. Сегодня в городах Горган, Бендер-Туркмен и Гомбеде-Кавус провинции Голестан на севере Ирана проживает более 5 тысяч казахов. Поэма «Шахнаме» Фирдоуси и ее герои близки и народам Турана. Великий казахский поэт Абай был знаком с произведениями персидских поэтов, таких как Фирдоуси, Хафиз, Саади. В копиях древних рукописей, привезенных иранской делегацией, содержатся сведения об истории и культуре Казахстана XVIII века. В 27 представленных рукописях содержится анализ социально-экономического положения Казахского ханства, его отношений с соседними странами, региональной конкуренции, политико-экономической ситуации в Туркестане, а также действий Российской империи в отношении казахских регионов и ханств. Также речь идет о разведке месторождений и добыче угля, железа, меди, свинца и бирюзы в Казахской степи. Это очень интересные данные. Большое спасибо, г-н Президент, - сказал Касым-Жомарт Токаев. Президент Казахстана отметил, что иранский народ по праву считается законным наследником великой древней цивилизации. – Ваша страна соединяет Ближний Восток и Евразию. В последние годы Иран демонстрирует впечатляющий рост социально-экономического и научно-технического потенциала. Убежден, что эти достижения стали возможны благодаря Вашему упорному труду и взвешенной политике руководства Ирана. Казахстан искренне разделяет успехи Ирана и желает ему светлого будущего. Наша общая цель – укрепление единства двух народов и приумножение совместных достижений. Безусловно, в нынешнее непростое время консолидация усилий приобретает большое значение, – заявил он. Касым-Жомарт Токаев выразил уверенность, что визит Масуда Пезешкиана придаст мощный импульс для вывода двустороннего сотрудничества на новый уровень. – Сегодня мы провели весьма продуктивные переговоры как в узком, так и в расширенном составах, всесторонне обсудили приоритетные направления нашего взаимодействия. Стороны подписали ряд важных межправительственных документов. Иран является одним из важных партнеров Казахстана в торгово-экономической сфере. В этой связи мы уделили особое внимание вопросам увеличения взаимного товарооборота. За последние десять месяцев объем торговли вырос на 40% по сравнению с предыдущим годом. Мы нацелены на дальнейшее наращивание этого показателя, для этого имеются все необходимые возможности. Инвестиции являются залогом долгосрочного сотрудничества. Сегодня в Казахстане успешно действуют около 700 иранских компаний, преимущественно в таких отраслях, как промышленность, инфраструктура и сельское хозяйство. В свою очередь деловое сообщество Казахстана также активно инвестирует в экономику Ирана, реализуя проекты в горнодобывающей промышленности, транспортно-логистической сфере и производстве продуктов питания. Казахстан, будучи надежным партнером, неизменно готов оказывать поддержку иностранным инвесторам и создавать для них благоприятные условия. В этой связи приглашаем иранские компании к участию в крупных долгосрочных проектах, – продолжил Глава государства. По словам Касым-Жомарта Токаева, имеется значительный потенциал для укрепления связей в транспортно-логистической сфере. – Мы должны эффективно использовать стратегически выгодное расположение наших стран. На сегодняшний день через Казахстан проходит около 85 процентов сухопутных грузоперевозок между Европой и Китаем. В связи с этим особое значение приобретает развитие транспортного коридора Север – Юг и железнодорожного маршрута Казахстан – Туркменистан – Иран. Это важный проект, отвечающий интересам обеих сторон. Казахстан начал работу по модернизации железных дорог, строительству транспортных магистралей и активизации судоходства на Каспийском море. Мы пригласили иранских инвесторов присоединиться к этим инициативам и готовы подготовить специальные предложения и предоставить льготы для заинтересованных представителей частного сектора. Мы рассматриваем Иран как «ворота» для выхода в страны Юго-Восточной Азии и на Африканский континент. Пользуясь случаем, выражаю искреннюю благодарность руководству Ирана за выделение Казахстану земельного участка в порту Шахид Раджаи в Бендер-Аббасе. Этот шаг, несомненно, еще больше укрепит наше взаимодействие, – подчеркнул Президент Казахстана. Глава государства полагает, что межрегиональные связи должны придать новый импульс сотрудничеству двух стран. – В настоящее время установлены партнерские отношения между рядом областей Казахстана и провинций Ирана. Мы приветствуем предложение иранских предпринимателей о создании совместной Свободной экономической зоны на территории Мангистауской области. Уверен, что этот шаг позволит наладить производство готовой продукции из иранского сырья в Казахстане и обеспечить ее последующие поставки в страны региона, – сказал Касым-Жомарт Токаев. Президент обозначил сельское хозяйство как одну из важных сфер взаимодействия. – Казахстан является поставщиком зерна и других злаковых культур на иранский рынок. В частности, в прошлом году было поставлено более 500 тысяч тонн ячменя. У нас есть возможности увеличить этот объем в несколько раз. Мы детально обсудили этот вопрос с г-ном Масудом Пезешкианом. Казахстан придает большое значение цифровизации сельского хозяйства и развитию перерабатывающей промышленности. В связи с этим мы договорились обмениваться опытом по вопросам эффективного использования водных ресурсов, внедрения новых технологий и применения современных методов управления сельскохозяйственными землями, – отметил Глава нашего государства. В ходе переговоров стороны особое внимание уделили вопросам развития информационных технологий. Достигнута договоренность стран о совместной работе по внедрению современных ІТ-решений и расширению научных исследований. Касым-Жомарт Токаев подчеркнул, что укрепление культурно-гуманитарных связей продолжает оставаться золотым мостом в двусторонних отношениях. – Наши почетные гости во главе с уважаемым г-ном Масудом Пезешкианом привезли с собой копии ряда древних рукописей, хранящихся в архивах Ирана. В них содержатся ценные материалы, касающиеся истории и культуры Казахстана XVIII века. Эти важные документы, несомненно, позволят нашим ученым более подробно изучить международные отношения Казахского ханства того периода. Я поручил министру культуры и информации Казахстана при содействии профильных учреждений Ирана организовать в нашей стране выставку древних рукописей. Мы также договорились с иранской стороной построить в нашей стране историко-культурный комплекс, посвященный наследию великого мыслителя Абу Насра аль-Фараби, – заявил Президент Казахстана. Собеседники также обсудили возможности расширения взаимодействия в сфере образования и науки. В этой связи были рассмотрены возможности обмена опытом, достижениями, а также повышения квалификации казахских и иранских специалистов в области здравоохранения. Затем Касым-Жомарт Токаев проинформировал представителей СМИ об итогах обсуждения с Масудом Пезешкианом международной повестки. – Стороны выразили обеспокоенность в связи с эскалацией вооруженных конфликтов, санкционного давления и торговых войн. Мы обсудили ситуацию, связанную со снижением уровня доверия к международным организациям. Наши страны пришли к общему мнению о необходимости укрепления роли Организации Объединенных Наций, строгого соблюдения ее Устава и резолюций, обеспечения верховенства международного права и приверженности принципам справедливости. Подчеркнута необходимость мирного разрешения всех конфликтов и споров путем дипломатических переговоров. Казахстан и Иран и в дальнейшем продолжат взаимодействовать в рамках международных организаций, – сказал Президент Казахстана. По мнению Главы государства, укрепление расширенного партнерства между Астаной и Тегераном отвечает интересам двух народов. Он отметил, что стороны продолжат развитие двусторонних отношений, основанных на узах взаимной дружбы и братства. Президент Ирана выразил благодарность Касым-Жомарту Токаеву за приглашение посетить Казахстан с визитом и за оказанное гостеприимство. – Иран придает особое значение добрососедским отношениям с регионом Центральной Азии. Казахстан – наш важный партнер в регионе и сосед, с которым мы граничим через Каспийское море. Мы обменялись мнениями с Его Превосходительством Президентом Касым-Жомартом Токаевым по актуальным вопросам. Мы обсудили перспективы реализации совместных проектов во многих сферах, в том числе в сельском хозяйстве, производстве, горнодобывающей промышленности, транспорте и логистике, науке, культуре, новых технологиях. Думаю, что результаты переговоров мы увидим в ближайшем будущем. По международным вопросам позиции двух стран совпадают, – сказал Масуд Пезешкиан.
Қазақстан Президенті Иран Ислам Республикасын халықаралық деңгейде беделі зор мемлекет әрі еліміздің Орта Шығыстағы сенімді серіктесі ретінде атады.
– Бауырлас қос халықтың тарихы – тамырлас, салт-дәстүрі және мәдениеті – ұқсас. Қолымда бірқатар тарихи деректер бар. Мысалы, Ұлы Жібек жолы қазіргі Қазақстан мен Иран даласы арқылы өткен. Ұлы Жібек жолы технологияның, діннің таралуына, сондай-ақ мәдени-рухани қатынастың тереңдеуіне ықпал етті. Иран мұрағаттарында Қазақ хандығы және қазақтың жаужүрек халық екені туралы жазбалар сақталған. Тәуке хан мен шах Сұлтан Хусейн арасында тығыз қарым-қатынас орнаған. Екі ел өкілдері Мәскеуде кездесіп, Иран елшісі қазақ даласына сапармен келді деген тарихи мәліметтер бар екен. Әбілқайыр хан Нәдір шахқа елші жіберіп, байланысты дамытуға ниет білдірген. Түркістандағы Әзірет сұлтан кесенесіндегі Тайқазан Иран шебері Әбделазиз Шарафуддин Тебризидің шеберханасында жасалған. Қазақ тілінде парсы сөздері көп. Ғалымдар тілдік қорымыздағы парсы сөздерінің үлесі 4 пайыз деп санайды. Олардың арасында: астана, пайда, көрпе, дәурен, дәрі, дәрумен, аула, ораза және тағы басқа сөздер бар. Бүгінде Иранның солтүстігіндегі Гүлстан провинциясының Горган, Бандар-Түрікмен және Күмбед-Кавус қалаларында 5 мыңнан астам қазақтар тұрады. Фирдоусидың «Шахнамасы» мен оның кейіпкерлері Тұран халықтарына да жақын. Қазақтың ұлы ақыны Абай Фирдоуси, Хафез, Саади сияқты парсы шайырларының шығармаларымен таныс болған. Иран делегациясы әкелген көне қолжазбалардың көшірмелері XVІІI ғасырдағы қазақ тарихы мен мәдениетіне арналған. Ұсынылған 27 қолжазбада Қазақ хандығының әлеуметтік-экономикалық ахуалы, көрші елдермен қарым-қатынасы, аймақтағы бәсекелестік, Түркістанның саяси-экономикалық жағдайы, Ресей патшалығының қазақ аймақтары мен хандықтарына қатысты әрекеттері туралы сараптамалар бар. Сондай-ақ қазақ даласында көмір, темір, мыс, қорғасын және бирюза кеніштерінің табылып, оларды өндіру мәселесі сипатталған. Өте қызықты деректер бар, Сізге көп рақмет, Президент мырза, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Мемлекет басшысы қазақ халқы парсы жұртын ежелгі өркениеттің заңды мұрагері ретінде жақсы білетінін жеткізді.
– Елдеріңіз Таяу Шығыс пен Еуразияны жалғап тұр. Соңғы жылдары Иранның әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық әлеуеті артып келеді. Бұл Сіздің және Иран басшылығының қажырлы еңбегі мен салиқалы саясатының нәтижесі деп білеміз. Қазақстан Иранның жетістіктеріне әрдайым қуанады, болашағының жарқын болуын тілейді. Халықтарымыздың ынтымағын бекемдей түсу және табыстарын еселеу – біздің ортақ мақсатымыз. Қазіргідей алмағайып заманда күш біріктірудің маңызы зор екені сөзсіз, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президент екі елдің қарым-қатынасы қарқынды дамып келе жатқанына назар аударып, осы сапардың нәтижесінде өзара байланыс жаңа деңгейге көтерілетініне сенім білдірді.
– Біз бүгін шағын және кеңейтілген құрамда нәтижелі келіссөздер өткіздік. Өзара ықпалдастыққа тың серпін беретін басым бағыттарды талқыладық. Қос тарап маңызды үкіметаралық құжаттарға қол қойды. Иран – Қазақстанның сауда-экономика саласындағы өте маңызды серіктесі. Осы орайда өзара тауар айналымын ұлғайту мәселесіне баса назар аудардық. Өткен 10 айдағы сауда-саттық көлемі былтырмен салыстырғанда 40 пайызға артты. Алдағы уақытта бұл көрсеткішті арттыра түсуге келістік. Бұған әлеуетіміз толық жетеді. Инвестиция – ұзақ мерзімге арналған серіктестік кепілі. Қазақстанда 700-ге жуық Иран компаниясы бар. Бұл компаниялар негізінен өнеркәсіп, инфрақұрылым, ауыл шаруашылығы салаларында жұмыс істейді. Қазақстанның іскерлік қауымдастығы да Иран экономикасына инвестиция салуда. Кәсіпкерлеріміз тау-кен, көлік-логистика, азық-түлік өндірісіне қатысты түрлі жобаны жүзеге асырып жатыр. Біз сенімді серіктес ретінде шетелдік инвесторларды қолдауға, оларға қолайлы жағдай жасауға әрқашан дайынбыз. Осы ретте Иран компанияларын ұзақ мерзімге арналған ірі жобаларға атсалысуға шақырамын, – деді Мемлекет басшысы.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, екі ел арасында көлік-логистика саласындағы байланысты күшейтуге мол мүмкіндік бар.
– Біз елдеріміздің стратегиялық тұрғыдан ұтымды жерде орналасқанын тиімді пайдалануымыз керек. Қазір Еуропа мен Қытай арасында құрлық арқылы тасымалданатын жүктің шамамен 85 пайызы Қазақстан арқылы өтеді. Осы ретте Солтүстік – Оңтүстік көлік дәлізін және Қазақстан – Түрікменстан – Иран теміржол бағытын дамытудың мән-маңызы ерекше. Бұл – екі елдің мүддесіне сай келетін маңызды жоба. Қазақстан теміржолдарды жаңғырту, көлік жолдарын салу, сондай-ақ Каспий теңізі арқылы өтетін кеме қатынасын жандандыру жұмысын қолға алды. Иран инвесторларын осы бастамаларға атсалысуға шақырдық. Қызығушылық білдірген жеке сектор өкілдеріне арнайы ұсыныстар дайындап, қолайлы жағдай жасауға әзірміз. Біз Иранды Оңтүстік Шығыс Азияға және Африка құрлығына шығатын «қақпа» ретінде қарастырамыз. Осы мүмкіндікті пайдаланып, Иран басшылығына Бандар-Аббас қаласындағы Шахид Раджаи портынан Қазақстанға жер телімін бергені үшін шынайы ризашылығымды білдірдім. Бұл қадам екі ел ықпалдастығын одан әрі нығайта түсетіні сөзсіз, – деді Қазақстан Президенті.
Мемлекет басшысы өңіраралық байланыстар өзара ынтымақтастығымызға тың серпін беруге тиіс деп санайды.
– Қазір Қазақстанның бірқатар облысы мен Иранның провинциялары арасында серіктестік қатынас орнаған. Біз Иран кәсіпкерлерінің Маңғыстау облысы аумағында бірлескен еркін экономикалық аймақ құру туралы ұсынысын құптаймыз. Бұл қадам Қазақстанда Иран шикізатынан дайын өнім жасауға, оны аймақ елдеріне таратуға мүмкіндік береді деп сенеміз, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Қазақстан Президенті ауыл шаруашылығын ынтымақтастықтың маңызды саласының бірі ретінде атап өтті.
– Қазақстан Иран нарығына астық және басқа да дәнді-дақыл тасымалдайды. Мысалы, былтыр 500 мыңнан астам тонна арпа жеткіздік. Оның көлемін бірнеше есе көбейтуге мүмкіндігіміз бар. Осы мәселені Масуд Пезешкиан мырзамен жан-жақты талқыладық. Қазақстан ауыл шаруашылығын цифрландыруға және өңдеу өнеркәсібін өркендетуге баса мән беріп отыр. Бұл ретте су ресурстарын тиімді пайдалану, осы салаға жаңа технологияларды енгізу және ауыл шаруашылығы жерлерін басқарудың заманауи әдістерін қолдану үшін өзара тәжірибе алмасуға келістік, – деді Мемлекет басшысы.
Тараптар келіссөздер барысында ақпараттық технологияларды дамыту мәселесіне айрықша көңіл бөліп, заман талабына сай ІТ шешімдер қабылдау және ғылыми ізденісті тереңдету бағытында бірлесіп жұмыс істеуге келіскен.
Қасым-Жомарт Тоқаев мәдени-гуманитарлық байланыс қашанда екі ел қарым-қатынасының алтын көпірі саналатынына тоқталды.
– Жоғары мәртебелі Масуд Пезешкиан бастаған құрметті қонақтарымыз Иран мұрағаттарында сақталған қазақ тарихына қатысты бірқатар көне қолжазбаның көшірмесін әкелген екен. Онда XVІІI ғасырдағы ұлт шежіресі мен мәдениеті туралы құнды деректер бар. Бұл құжаттар ғалымдарымызға сол кезеңдегі Қазақ хандығының халықаралық қатынастарын терең зерттеуге мүмкіндік беретіні сөзсіз. Осы ретте мен Қазақстанның Мәдениет және ақпарат министріне Иранның тиісті мекемелерімен бірлесіп, елімізде көне қолжазбалар көрмесін ұйымдастыруды тапсырдым. Сондай-ақ біз Иран тарапымен бірлесе отырып, қазақ жерінде ұлы ойшыл Әбу Насыр әл-Фараби мұрасына арналған тарихи-мәдени кешен салу туралы шешім қабылдадық, – деді Қазақстан Президенті.
Келіссөздер барысында білім және ғылым саласындағы ықпалдастықты күшейту жолдары да талқыланған. Бұл орайда екі елдің медицина қызметкерлері өзара тәжірибе алмасып, біліктілігін арттыру және жетістіктерімен бөлісу мәселелерін ойластырмақ.
Қасым-Жомарт Тоқаев Масуд Пезешкианмен халықаралық мәселелер жөнінде пікір алмасқанын айтты.
– Қарулы қақтығыстардың, санкциялық қысымдар мен сауда соғыстарының ушыға түскеніне алаңдаушылық білдірдік. Халықаралық ұйымдардың беделі төмендеп кеткеніне қатысты ой бөлістік. Біріккен Ұлттар Ұйымының рөлін күшейту, оның қарарлары мен жарғыларын қатаң сақтау, халықаралық құқық үстемдігін ілгерілету және әділдік қағидаттарына берік болу туралы ортақ ұстанымға келдік. Біз барлық текетірестер мен жанжалдарды дипломатиялық келіссөздер арқылы бейбіт жолмен шешу қажет екенін атап өттік. Қазақстан мен Иран халықаралық ұйымдар аясындағы ықпалдастығын алдағы уақытта да жалғастыра береді, – деді Қазақстан Президенті.
Мемлекет басшысының пікірінше, Қазақстан мен Иранның кеңейтілген серіктестігін нығайту халықтарымыздың мүддесіне сай келеді. Бұл орайда тараптар өзара достық пен бауырластыққа негізделген байланыстарды бекемдей береді.
Иран Президенті Қазақстанға сапармен келуге шақырып, қонақжайлық танытқаны үшін Қасым-Жомарт Тоқаевқа ризашылығын білдірді.
– Иран Орталық Азия өңірімен тату көршілік қарым-қатынасқа айрықша мән береді. Қазақстан – аймақтағы маңызды серіктесіміз әрі Каспий теңізі арқылы шектесетін көршіміз. Жоғары мәртебелі Президент Қасым-Жомарт Тоқаевпен өзекті мәселелер жөнінде пікір алмастық. Біз көптеген бағыттағы, атап айтқанда, ауыл шаруашылығы, өндіріс, тау-кен, көлік-логистика, ғылым, мәдениет, жаңа технологиялар салаларындағы бірлескен жобаларды талқыладық. Келіссөздердің нәтижесін таяу келешекте көреміз деп ойлаймын. Халықаралық мәселелер бойынша екі елдің ұстанымдары ортақ, – деді Масуд Пезешкиан.