Выступление Государственного советника Ерлана Карина на первом заседании Комиссии по Конституционной реформе
Мемлекеттік кеңесші
Рабочий вывод
Что важно в документе
Президентской квоты в новом парламенте не будет.
Окончательное решение по конституционной реформе примут граждане на референдуме.
Срок полномочий депутатов Курултая составит пять лет.
Уважаемые члены Комиссии!
Поздравляю всех с началом работы Конституционной комиссии!
Создание Конституционной комиссии можно по праву назвать историческим событием.
Казахстан стоит на пороге масштабных перемен.
Наш народ открывает новую страницу в летописи страны.
В такой решающий момент на нас возложена чрезвычайно важная миссия.
Это большая ответственность.
Сегодня в этом зале собрались опытные, известные в стране профессионалы из разных сфер.
У всех нас общие цели и задачи.
Поэтому уверен, что мы с честью выполним эту особую миссию.
Уважаемые коллеги!
Начинающаяся сегодня работа Конституционной комиссии является логичным продолжением деятельности Рабочей группы по парламентской реформе, которая до этого длилась на протяжении полугода.
Поэтому, прежде всего, позвольте остановиться на деятельности данной Рабочей группы и мероприятиях, проведенных в ее рамках.
Как вам хорошо известно, 8 сентября 2025 года в своем Послании Глава государства Касым-Жомарт Токаев выдвинул инициативу перехода к однопалатному Парламенту.
Ее поддержало большинство граждан. Согласно опросу Казахстанского института стратегических исследований, проведенному в октябре, около 70% респондентов поддержали эту идею.
Спустя месяц, 8 октября, Распоряжением Президента была образована Рабочая группа по Парламентской реформе.
В ее состав вошли руководители партийных фракций Парламента, видные ученые-правоведы, конституционалисты, эксперты, общественные активисты, члены Национального Курултая.
14 октября состоялось первое заседание Рабочей группы с участием Президента.
На заседании члены Рабочей группы обратили внимание на то, что масштабные изменения затронут несколько разделов Конституции.
В ходе внесения таких масштабных поправок должны быть учтены мнения граждан.
В этой связи для сбора предложений граждан на платформах e-Otinish и eGov 14 октября был открыт специальный раздел «Парламентская реформа».
Систематизацией поступивших предложений занялся Институт парламентаризма.
Кроме того, к этой работе были привлечены Институт законодательства и правовой информации, а также Казахстанский институт стратегических исследований.
Эти структуры в течение месяца также тщательно проанализировали международный опыт в сфере парламентаризма.
Таким образом, для членов Рабочей группы были подготовлены все необходимые справочные и аналитические материалы.
Предложения по парламентской реформе, поступавшие с октября, были полностью систематизированы.
Членам Рабочей группы был предоставлен один месяц для подготовки собственных предложений по предстоящей реформе.
Наряду с членами Рабочей группы свои подходы и рекомендации представили партии Amanat, «Ауыл», Respublica, «Ак жол», Народная партия Казахстана и Общенациональная социал-демократическая партия.
Свои предложения также направили партия «Байтақ», Общенациональное движение против коррупции «Жаңару», Республиканская коллегия адвокатов, адвокатская контора «Toqtamys», Палата международного арбитража и медиации, Фонд развития парламентаризма, Институт экономической политики, общественное объединение «Азамат – гражданская инициатива» и другие организации.
В целом по вопросам конституционной реформы свои предложения направили 7 политических партий и 16 общественных организаций.
А через порталы e-Otinish и eGov от граждан и общественных активистов поступило более 600 предложений.
20 ноября Глава государства провел заседание по парламентской реформе.
Президент поручил всесторонне изучить все предложения, поступившие от граждан, экспертов и общественных активистов.
2 декабря состоялось второе заседание Рабочей группы.
На заседании были рассмотрены вопросы формирования нового Парламента.
В частности, обсуждались срок полномочий однопалатного Парламента, количество депутатов, квоты, порядок избрания.
29 декабря прошло третье заседание Рабочей группы.
На нем обсуждались основные процедурные моменты законотворческого процесса в будущем Парламенте.
6 января Главой государства было проведено специальное рабочее совещание по парламентской реформе, он поручил Рабочей группе представить основные подходы по конституционной реформе.
9 января состоялось очередное четвертое заседание Рабочей группы, на котором обсуждались вопросы взаимодействия будущего Парламента с другими институтами власти, а также рассмотрены предложения касательно названия однопалатного Парламента.
12 января Глава государства провел еще одно рабочее совещание по парламентской реформе.
Президент четко высказался, что окончательное решение по конституционной реформе будет принято гражданами на общенациональном референдуме.
15 января прошло пятое заседание Рабочей группы, в ходе которого обсуждались полномочия нового Парламента в части обеспечения деятельности основных государственных институтов.
19 января, то есть в начале этой недели, с участием Главы государства состоялось шестое, заключительное заседание Рабочей группы.
Члены рабочей группы доложили Главе государства о проделанной работе и представили свои обобщенные подходы.
Президент поддержал эти подходы и отметил, что в скором времени дополнительно обнародует свои соображения.
Таким образом, Рабочая группа активно работала в течение полугода, всесторонне обсудив в рамках шести заседаний вопросы парламентской реформы.
В этой связи, выражаем признательность всем членам Рабочей группы по парламентской реформе за активную и плодотворную деятельность.
Уважаемые коллеги!
На заседании Национального курултая, состоявшемся на этой неделе, 20 января, в Кызылорде, Глава государства обозначил контуры предстоящих в стране политических реформ.
Он представил общественности основные предложения по обобщенным подходам Рабочей группы.
Им было отмечено, что предложения выходят за рамки парламентской реформы и затрагивают другие разделы Основного закона.
Глава государства изложил свои позиции и предложения по конституционной реформе.
Как вы знаете, Президент предложил назвать новый Парламент Курултаем.
Эта инициатива имеет особое значение.
Глава государства подчеркнул, что «мы должны сохранить в политической системе страны термин «Курултай» в качестве символа крайне важного государственного института».
По сути, получивший на новом этапе новые полномочия и особое название Курултай свидетельствует о том, что традиции парламентаризма на казахской земле имеют глубокие исторические корни.
Теперь позвольте предметно остановиться на нововведениях, предложенных Рабочей группой в рамках конституционной реформы.
Первое. Серьезные дискуссии между членами Рабочей группы возникли по вопросу количества депутатов нового Парламента.
Наша основная задача – формирование профессионального и эффективного Парламента.
Учитывая это, Рабочая группа сошлась во мнении, что депутатов в Курултае должно быть 145.
Второе. Разные мнения высказывались в части требований, предъявляемых к депутатам будущего Курултая.
В частности, одни говорили о необходимости сохранения действующих требований и нецелесообразности внесения каких-либо изменений, а другие – об их значительном ужесточении.
Согласно действующему законодательству, депутатом Мажилиса могут стать граждане старше 25 лет, постоянно проживающие на территории Казахстана на протяжении последних 10 лет.
Главное, чтобы каждый гражданин, желающий служить стране, мог иметь возможность стать народным избранником.
Рабочая группа пришла к выводу, что действующие требования, предъявляемые к депутатам Мажилиса, должны в равной степени распространяться и на депутатов Курултая и сохраниться в прежнем виде.
Дополнительные же требования к депутатам Курултая могут быть определены в конституционном законе.
Третье. Рабочая группа всецело поддержала инициативу о полном переходе на пропорциональную систему выборов депутатов Курултая.
Такое предложение высказал Глава государства. В своем прошлогоднем Послании он отметил: «Если мы все придем к общему решению относительно необходимости создания однопалатного Парламента, то такой Парламент, на мой взгляд, следует избирать только по партийным спискам. Это будет соответствовать широко распространенной в мире парламентской традиции».
Пропорциональная система будет способствовать развитию кадровой политики партий, усилению их институциональной роли и ответственности перед обществом.
Четвертое. На заседании Национального курултая в Кызылорде Президент также высказал свою позицию по вопросу полномочий депутатов Курултая.
Он четко указал, что «депутатов нового Парламента планируется избирать на пять лет».
Рабочая группа так же сошлась во мнении, что такой срок – самый оптимальный с точки зрения обновляемости состава Парламента и частоты выборных кампаний.
Пятое. На заседаниях Рабочей группы были всесторонне обсуждены процедуры законопроектной работы однопалатного Курултая.
В результате предложено внедрить формат рассмотрения законопроектов, состоящий из трех чтений.
В рамках первых двух чтений будет определяться содержание законопроектов, а в рамках третьего чтения – обеспечиваться их корректность с юридической точки зрения.
Кроме того, учитывая однопалатную структуру будущего Парламента, в целях обеспечения непрерывного законотворческого процесса Рабочей группой предложено возложить на Президента как высшего должностного лица осуществление законодательных функций в период отсутствия Парламента.
Шестое. Касательно квот в Парламенте.
По этому вопросу Президент детально высказался на заседании Национального курултая.
Как отметил Глава государства, так называемой «президентской квоты» не будет.
Касым-Жомарт Кемелевич на заседании Национального курултая отметил, что в новом Парламенте не должно быть каких-либо эксклюзивных назначенцев, депутаты должны избираться по единым для всех правилам.
Данный шаг позволит сформировать состав будущего Курултая на принципе равенства.
Что касается партийных квот для женщин, молодежи, лиц с инвалидностью, то они будут сохранены.
Поскольку это не парламентская квота, а квота в рамках партийных списков.
Все эти вопросы должны регламентироваться на уровне конституционных законов.
Седьмое. Рабочей группой также всесторонне обсуждены и определены требуемые кворумы голосов Курултая по механизмам, установленным в Конституции в части функционирования института президента.
Рабочая группа сошлась в мнении, что все текущие процедурные моменты по этому вопросу, предусмотренные статьей 47 действующей Конституции, можно сохранить в модели будущего Курултая.
Такой шаг позволит сохранить баланс в системе сдержек и противовесов.
Поэтому предложено сохранить действующие конституционные процедуры и соотношение голосов с их адаптацией к модели Курултая.
Восьмое. Полномочия Курултая в части формирования состава основных государственных органов.
Глава государства в своем выступлении на заседании Национального курултая представил подходы Рабочей группы по этому вопросу.
В связи с переходом к модели однопалатного Парламента, при усилении роли Парламента важно обеспечить баланс системы сдержек и противовесов.
По действующей Конституции полномочия по формированию состава Конституционного Суда, Высшей аудиторской палаты и Центральной избирательной комиссии сейчас равномерно распределены между Мажилисом, Сенатом и Президентом.
Было выдвинуто предложение о том, что все члены этих важных государственных органов должны назначаться исключительно с согласия Курултая.
Кроме того, Президент предложил передать депутатам высшего представительного органа полномочия по избранию всех судей Верховного суда.
Так, Курултай станет влиятельным институтом при формировании конституционных органов.
Это важный шаг на пути укрепления системы сдержек и противовесов между ветвями власти и развития национального парламентаризма.
Тем самым, Рабочей группой пересмотрен круг полномочий, отнесенных к исключительному ведению Сената.
Предлагаемый подход в полной мере соответствуют концепции «Сильный Президент – Влиятельный Парламент – Подотчетное Правительство».
Согласно представленным предложениям, Президент будет назначать председателей Конституционного суда, Верховного суда, Высшего судебного совета, Национального банка, Генерального прокурора, руководителей Центральной избирательной комиссии, Высшей аудиторской палаты, Комитета национальной безопасности, а также Уполномоченного по правам человека.
Уважаемые члены Конституционной комиссии!
Как видите, все основные параметры парламентской реформы четко определены Рабочей группой.
По всем предложениям и инициативам состоялись конструктивные обсуждения.
По представленным Рабочей группой подходам сформирован блок поправок в Конституцию.
Как я уже отметил, с октября прошлого года посредством государственных платформ от граждан и экспертов поступило более 600 предложений.
Они были систематизированы и разделены на несколько категорий.
Однако, помимо парламентской реформы, поступило более 1600 других предложений, касающихся конституционной реформы.
Как видите, количество предложений по изменениям в Конституцию оказалось в три раза больше, чем по вопросам Парламента.
Мы отдельно обобщили и изучили эти материалы.
Теперь позвольте официально передать их в Секретариат Комиссии.
Благодарю за внимание!
Құрметті Конституциялық комиссия мүшелері!
Сіздерді Конституциялық комиссия жұмысының басталуымен шын жүректен құттықтаймын!
Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның құрылуын тарихи оқиға деуге болады. Қазақстан ауқымды өзгерістің, түбегейлі бетбұрыстың алдында тұр. Халқымыз ұлт жылнамасындағы жаңа кезеңге қадам басқалы отыр.
Міне, осындай шешуші сәтте бізге аса маңызды миссия жүктелді. Бұл – үлкен жауапкершілік.
Бүгін осы залға түрлі саланың кәсіби мамандары, тәжірибесі мол, елге белгілі азаматтар жиналған. Бәріміздің мақсат-міндетіміз – ортақ.
Сондықтан осы айрықша міндетті абыроймен атқарып шығамыз деп сенемін.
Бүгін жұмысын бастағалы отырған Конституциялық комиссия – осыған дейін жарты жыл бойы жұмыс істеген Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобының заңды жалғасы.
Сондықтан алдымен осы Жұмыс тобының жалпы қызметі мен оның аясында атқарылған шаралар туралы баяндап беруге рұқсат етіңіздер.
Өздеріңіз жақсы білетіндей, өткен жылдың 8 қыркүйегінде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында бір палаталы Парламентке көшу туралы бастама көтерді.
Мұны ел азаматтарының көпшілігі қолдады. Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының қазан айында жүргізген зерттеуіне сүйенсек, респонденттердің 70 пайызға жуығы осы идеяға қолдау білдірген.
Бір айдан кейін 8 қазанда Президент Өкімімен Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды. Оның құрамына Парламенттегі саяси партиялар фракцияларының жетекшілері, белгілі заңгер-ғалымдар, сарапшылар мен қоғам белсенділері, Ұлттық Құрылтай мүшелері енді.
14 қазан күні Жұмыс тобының алғашқы отырысы өтті. Оған Президент арнайы қатысты. Сол отырыста Жұмыс тобының мүшелері ауқымды өзгерістер Конституцияның бірнеше бөлімін қамтитынына назар аударды.
Мұндай ауқымды түзетулер кезінде азаматтардың пікірі ескерілуге тиіс. Сол себепті 14 қазанда жұртшылықтың ұсыныс-пікірін жинақтау үшін e-Otinish және eGov порталдарында «Парламенттік реформа» деген арнайы бөлім ашылды. Парламентаризм институты келіп түскен ұсыныстарды жинақтап, жүйелеумен айналысты.
Сонымен қатар бұл іске Заңнама және құқықтық ақпарат институты, Стратегиялық зерттеулер институты тартылды. Аталған құрылымдар парламентаризмге қатысты халықаралық тәжрибені бір ай бойы мұқият зерделеді.
Осылайша, Жұмыс тобының мүшелеріне барлық ақпарат пен талдау нәтижелері ұсынылып отырды.
Қазан айынан бері парламенттік реформаға қатысты ұсыныстар түгел жинақталды. Соның ішінде Жұмыс тобының мүшелеріне алдағы реформаға қатысты өз ұсыныс-пікірлерін әзірлеуге бір ай уақыт берілді.
Жұмыс тобымен қатар, «Amanat», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол», «Қазақстан халық партиясы», «Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы» өздерінің ой-пікірін әзірлеп, жолдады.
Сондай-ақ «Байтақ» партиясы, «Жаңару» сыбайлас жемқорлыққа қарсы қозғалысы, Республикалық адвокаттар алқасы, «Toqtamys» адвокаттар қауымдастығы, Халықаралық арбитраж және медиация палатасы, Парламентаризмді дамыту қоры, Экономикалық саясат институты, «Азаматтық бастама» бастамашылық тобы және басқа да ұйымдар өз ұсыныстарын жолдады.
Жалпы, конституциялық реформаға қатысты 7 саяси партия, 16 қоғамдық ұйым өз ұсыныстарын жіберді. Ал е-Otinish және eGov порталдары арқылы азаматтар мен қоғам белсенділері тарапынан 600-ден астам ұсыныс түсті.
20 қарашада Мемлекет басшысы Парламенттік реформа жөнінде жұмыс кеңесін өткізді. Президент азаматтардан, сарапшылардан және қоғам белсенділерінен түсетін ұсыныстардың барлығын жан-жақты зерделеуді тапсырды.
2 желтоқсанда Жұмыс тобының екінші отырысы ұйымдастырылды. Жиында жаңа Парламенттің құрамына қатысты мәселелер қарастырылды. Атап айтқанда, бір палаталы Парламенттің өкілеттік мерзімі, депутаттар саны, квоталар және сайлау тәртібі талқыланды.
29 желтоқсанда Жұмыс тобының үшінші отырысы өтті. Онда болашақ Парламенттегі заң шығару үдерісінің негізгі бағыттары талқыланды.
6 қаңтарда Мемлекет басшысы Парламенттік реформа туралы арнайы жұмыс кеңесін өткізді. Жұмыс тобына конституциялық реформаға қатысты негізгі ұстанымдарды әзірлеуді тапсырды.
9 қаңтарда Жұмыс тобының кезекті төртінші отырысы ұйымдастырылды. Жиында болашақ Парламенттің басқа билік институттарымен өзара іс-қимылына және бір палаталы Парламенттің атауына қатысты ұсыныстар талқыланды.
12 қаңтарда Мемлекет басшысы Парламенттік реформа бойынша кезекті жұмыс кеңесін өткізді. Президент конституциялық реформаға қатысты түпкілікті шешімді еліміздің азаматтары жалпыхалықтық референдумда қабылдайды деп нақты айтты.
15 қаңтарда Жұмыс тобының бесінші отырысы ұйымдастырылды. Жиында жаңа Парламенттің негізгі мемлекеттік институттардың қызметін қамтамасыз етудегі құзыреті талқыланды.
19 қаңтарда, яғни, осы аптаның басында Жұмыс тобының алтыншы, қорытынды отырысы өтті. Оған Мемлекет басшысы өзі қатысты. Жұмыс тобының мүшелері Мемлекет басшысына атқарылған жұмыстар туралы баяндап, ортақ ұстанымдарды таныстырды. Президент бұл ұстанымдарға қолдау білдіріп, көп ұзамай қосымша өз ойларын да ортаға салатынын айтты.
Осылайша, Жұмыс тобы жарты жыл бойы белсенді жұмыс істеп, Парламенттік реформаға қатысты мәселелерді 6 отырыста жан-жақты талқылады.
Осы орайда, Парламенттік реформа туралы Жұмыс тобының барлық мүшесіне белсенді қызметі үшін ризашылығымызды білдіреміз.
Құрметті әріптестер!
Осы аптада, яғни, 20 қаңтарда Қызылордада өткен Ұлттық құрылтайдың отырысында Мемлекет басшысы Қазақстанның алдағы саяси бағыт-бағдарын айқындап берді. Жұмыс тобы әзірлеген жалпы тәсілдердің негізгілерін халық назарына ұсынды. Ұсыныстар Парламенттік реформа аясынан шығып, Негізгі заңның басқа да бөлімдерін қамтитынын атап өтті. Мемлекет басшысы конституциялық реформаға қатысты өз ұстанымдары мен ұсыныстарын ортаға салды.
Өздеріңіз білетіндей, Президент жаңа Парламентті Құрылтай деп атауды ұсынды. Бұл бастаманың мән-маңызы ерекше. Мемлекет басшысы «Еліміздің саяси жүйесінде Құрылтай атауын аса маңызды мемлекеттік институттың символы ретінде сақтап қалуымыз керек», деп нақты атап өтті.
Шын мәнінде, жаңа кезеңде жаңа өкілеттікке және ерекше атауға ие болған Құрылтай қазақ жеріндегі парламентаризмнің тамыры тереңде жатқанын аңғартады.
Енді, Жұмыс тобы конституциялық реформаға қатысты ұсынған жаңашылдықтарды тарқатып айтып берейін.
Бірінші – Құрылтайдағы депутат саны туралы.
Бұл мәселе Жұмыс тобы мүшелері арасында біраз пікірталас туғызды. Біздің түпкі мақсатымыз – кәсіби әрі тиімді Парламент құру. Осыны ескере келе, Жұмыс тобы Құрылтайда 145 депутат болуы керек деген тоқтамға келді.
Екінші – Құрылтайға депутат болудан үміткерлерге қойылатын талаптар туралы.
Осы мәселеге қатысты да түрлі пікір айтылды. Бұлай болуы заңды да. Кейбіреулер қазіргі талаптарды сол күйі қалдырайық, ешқандай өзгеріс енгізудің қажеті жоқ деген пікір айтты. Енді біреулер талаптарды барынша қатаңдату қажет деп санайды.
Қазіргі заң бойынша жасы 25-тен асқан азаматтарымыз Мәжіліс депутаты бола алады. Сондай-ақ олар кейінгі 10 жылда еліміздің аумағында тұрақты тұруы шарт. Ең бастысы, елге қызмет етем деген азаматтардың халық қалаулысы атануға мүмкіндігі болуы қажет.
Жұмыс тобы қазіргі Мәжіліс депутаттарына қойылатын талаптар Құрылтайға да қатысты болып, сол қалпында қалғаны жөн деген пайымға келді. Ал Құрылтай депутаттарына қойылатын қосымша талаптар конституциялық заңда айқындалуы мүмкін.
Үшінші – Құрылтай депутаттарын сайлау жүйесі туралы.
Жұмыс тобы толығымен пропорционалды тәсілге көшуді бірауыздан қолдады. Бұл – Мемлекет басшысы былтырғы қыркүйектегі Жолдауында көтерген бастама. Сол кезде Президент: «Егер бір палаталы Парламент құру қажет деген ортақ шешімге келсек, ондай Парламентті тек қана партиялық тізім бойынша сайлаған жөн деп санаймын. Бұл – әлемде кеңінен таралған парламенттік рәсім» деген болатын.
Пропорционалды сайлау жүйесі партиялардың кадрлық саясатын дамытып, институционалдық рөлін арттыра түседі. Саяси күштердің қоғам алдындағы жауапкершілігін де күшейтеді.
Төртінші – Құрылтай депутаттарының өкілеттілік мерзімі туралы.
Мемлекет басшысы бұған қатысты ұстанымын Ұлттық құрылтайдың Қызылордада өткен отырысында айтты. Ол «Жаңа Парламентте депутаттарды бес жыл мерзімге сайлау көзделіп отыр», деп нақты атап өтті.
Жұмыс тобы да осы пайымға тоқтады. Бұл мерзім болашақ Құрылтай құрамын жаңартып отыру тұрғысынан тиімді, яғни сайлау науқандарының жиілігі жағынан алғанда қолайлы болмақ.
Бесінші – бір палаталы Құрылтайдың заң шығару үдерісі туралы.
Бұл мәселе де Жұмыс тобының отырыстарында жан-жақты талқыланды. Нәтижесінде, Құрылтай жұмысына заң жобаларын үш оқылымда қарастыру форматын енгізу ұсынылды. Алғашқы екі оқылымда заң жобасының мазмұны айқындалады. Ал үшінші оқылым заң жобасының заңнамалық тұрғыдан дұрыстығын қамтамасыз етеді.
Бұдан бөлек, заң шығару үдерісінің үздіксіз болуын қамтамасыз ету мәселесі көтерілді. Парламентте екінші палатаның болмауы бұған кедергі келтірмеуге тиіс. Сондықтан Парламент болмаған кезде заң шығару функциясы мемлекеттің ең жоғары лауазымды тұлғасы – Президентке жүктеледі. Жұмыс тобы осындай ұсыныс енгізді.
Алтыншы – Парламенттегі квоталар.
Бұл туралы Президент Ұлттық құрылтай отырысында егжей-тегжейлі баяндады. Мемлекет басшысы айтқандай, «президенттік квота» деген болмайды. Қасым-Жомарт Кемелұлы Құрылтай отырысында «Депутаттардың ішінде арнайы тағайындалған «таңдаулы тұлғалар» болмауы керек. Олар бәріне бірдей, ортақ тәртіппен сайлануға тиіс», деді. Мұндай қадам болашақ Құрылтайдың құрамын жасақтағанда бәріне бірдей мүмкіндік берілуін қамтамасыз етеді.
Ал әйелдерге, жастарға және мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған партиялық квота сақталады. Себебі бұл – Парламенттік емес, партиялық тізімдегі квота. Мұның барлығы конституциялық заңдар деңгейінде шешілетін мәселелер.
Жетінші – Президент институтының қызметіне қатысты Құрылтайдағы дауыс кворумы туралы.
Бұл да Жұмыс тобының отырыстарында жан-жақты талқыланды. Жұмыс тобы қазіргі Конституцияның 47-бабында қамтылған барлық рәсімді болашақ Құрылтай моделінде қалдыруға болады деген байламға келді. Бұл – тепе-теңдік тежемелік механизмдерін сақтауға мүмкіндік беретін қадам. Сондықтан қазіргі конституциялық рәсімдер мен дауыс берудің ара қатынасын Құрылтай моделіне бейімдей отырып сақтап қалу ұсынылды.
Сегізінші – Негізгі мемлекеттік органдардың құрамын жасақтау ісіндегі Құрылтайдың құзыреті туралы.
Жұмыс тобының бұған қатысты ұсыныстарын Мемлекет басшысы Қызылордадағы Құрылтайда айтып өтті.
Бір палаталы Парламент үлгісіне көшуге байланысты заң шығарушы органның рөлін күшейту кезінде тежемелік тепе-теңдік жүйесін қамтамасыз ету өте маңызды.
Қазіргі Конституцияға сәйкес, Конституциялық соттың, Жоғары аудиторлық палатаның және Орталық сайлау комиссиясының құрамын жасақтау құзыреті Мәжіліс, Сенат және Президент арасында теңдей бөлінген. Енді осы маңызды мемлекеттік құрылымдардың барлық мүшесі Құрылтайдың келісімімен ғана тағайындалуы қажет деген ұсыныс айтылды.
Бұған қоса Президенттің ұсынысы бойынша Жоғары соттың барлық судьясын сайлау құзыретін жоғары өкілді орган депутаттарына беру ұсынылды. Сонда Құрылтай конституциялық органдарды қалыптастыратын беделді институтқа айналады. Бұл – билік тармақтары арасындағы тежемелік тепе-теңдік жүйесін нығайту және ұлттық парламентаризмді дамыту жолындағы маңызды қадам.
Осылайша, Жұмыс тобы Сенаттың ерекше қарауына кіретін өкілеттіктерді қайта қарады. Ал Мәжілістің өкілеттіктерін Құрылтайға беру ұсынылды. Мұндай тәсіл «Күшті Президент – Ықпалды Парламент – Есеп беретін Үкімет» тұжырымдамасымен толық үндеседі.
Ұсынылған бастамаларға сәйкес, Президент Конституциялық соттың, Жоғары соттың, Жоғары Сот кеңесінің, Ұлттық Банктің төрағаларын, Бас прокурорды, Орталық сайлау комиссиясының, Жоғары аудиторлық палатаның, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің басшыларын, Адам құқықтары жөніндегі уәкілді тағайындайтын болады.
Қадірлі Комиссия мүшелері!
Өздеріңіз көріп отырғандай, Жұмыс тобы Парламенттік реформаның негізгі тұстарын нақты айқындап шықты.
Барлық ұсыныстар мен бастамалар бойынша мазмұнды пікірталастар болды. Жұмыс тобы ұсынған тәсілдерге қатысты Конституцияға енгізілетін түзетулер топтамасы әзірленді.
Жоғарыда айтқанымдай, мемлекеттік платформалар арқылы өткен жылдың қазан айынан бері ел азаматтары мен сарапшылардан Парламенттік реформаға қатысты 600-ден астам ұсыныс келіп түсті. Оларды біз бірнеше санатқа бөліп жинақтадық.
Бірақ парламенттік реформадан бөлек, Конституциялық реформаға қатысты да 1600-ден астам ұсыныс жинақталды.
Байқағандарыңыздай, Парламентке қатысты ұсыныстармен салыстырғанда Конституцияға қатысты ұсыныстар саны 3 есе көп болды. Оларды бөлек жинақтап, зерттедік.
Енді осы материалдарды ресми түрде Комиссия хатшылығына тапсыруға рұқсат етіңіздер.
Назарларыңызға рахмет!