RU ҚАЗ EN
Главная / Хронология / Статья
статья

7 лет уверенного созидательного лидерства

Жасампаздыққа жетелеген жеті жыл

Primeminister.kz | Источник ↗ Қазақша ↗
Надежность цитирования ограниченная опора Человек или должность Президентский корпус Дата события 3 марта 2026 Документ полезен, но тезисов мало: для выводов лучше сразу перепроверять первоисточник.

Рабочий вывод

Что важно в документе

1 сигнал
Позиция

2026 год объявлен Годом цифровизации и ИИ.

03 Март 2026, 07:00 7 лет уверенного созидательного лидерства Семь лет президентства Касым-Жомарта Токаева стали периодом глубокой и последовательной трансформации социально-экономической и политической модели развития Казахстана. Эти годы пришлись на сложный глобальный контекст – пандемию, замедление мировой экономики, инфляционные и логистические шоки, геополитическую турбулентность, а также необходимость устранения внутренних экономических и политических дисбалансов, сформированных за предыдущие десятилетия. Вопреки объективным сложностям Президенту удалось обеспечить стабильность и вывести страну на траекторию уверенного роста. Ответом на многочисленные вызовы стали глубокие реформы, нацеленные на долгосрочную устойчивость государства. Президент Токаев не подвержен популизму, не гонится за краткосрочными результатами. Глава государства прагматично занимается формированием прочного фундамента развития страны, обеспечивающего рост благосостояния граждан, экономическую и политическую стабильность. Результаты налицо. В 2025 году рост мировой экономики составил 3,3%, а в Казахстане ВВП увеличился на 6,5%. Изменилась структура экономики. Если ранее динамика ВВП во многом определялась внешней сырьевой конъюнктурой, то сегодня благодаря системным решениям Главы государства рост все в большей степени обеспечивается несырьевыми секторами и внутренним спросом. Так, основной вклад в рост экономики внесли обрабатывающая промышленность, строительство, торговля, транспорт и сектор услуг. Номинальный ВВП за семь лет увеличился в 1,7 раза: со $181,7 млрд в 2019 году до $305,9 млрд в 2025 году. ВВП на душу населения тоже уверенно растет – с $9,8 тыс. в 2019 году до $15 тыс. по итогам 2025 года. Объем обрабатывающей промышленности за семь лет увеличился более чем в 2,5 раза – с 11,5 трлн тенге в 2019 году до 30,63 трлн тенге в 2025 году. Доля обрабатывающей промышленности в ВВП выросла с 11,4% до 12,7%, тогда как доля добывающего сектора сократилась с 14,5% до 12%. За этими цифрами стоят десятки новых крупных заводов, тысячи рабочих мест. В Костанайской области запущены заводы по выпуску автомобилей KIA и чугунного литья, в Карагандинской области начато производство бытовой техники и автомобильных шин, в Атырауской области – производство полипропилена, в Алматинской области – производство концентрата вольфрама, в Павлодарской области – производство компонентов для железнодорожной техники, в Шымкенте – производство алюминиевой упаковки, переработка драгоценных металлов и многие другие. В числе драйверов роста экономики страны – строительный сектор, демонстрирующий уверенную положительную динамику. Только в 2025 году было введено в эксплуатацию свыше 20 млн кв. м жилья. Эти объемы превышают совокупный жилой фонд двух областных центров – Павлодара и Костаная. По данным МВФ, Казахстан вошел в топ-50 крупнейших экономик мира, а также в пятерку лидеров по среднегодовым темпам экономического роста. В рейтинге мировой конкурентоспособности, по данным World Competitiveness Ranking, Казахстан занял 34-е место. Это подтверждает укрепление инвестиционной и деловой привлекательности страны. Экономика перестала быть «однособытийной»: временные колебания в добывающем секторе больше не трансформируются в макроэкономические потрясения, что свидетельствует о переходе к более зрелой и сбалансированной модели развития. Инвестиционная политика Президента Касым-Жомарта Токаева стала одним из ключевых инструментов трансформации экономики. За семь лет объем инвестиций в основной капитал вырос с 12,6 трлн тенге до 22,7 трлн тенге. При этом существенно изменилась их структура: основной приток средств направляется в обрабатывающую промышленность, инфраструктуру, энергетику, логистику и агропромышленный комплекс. Развитие АПК остается стратегическим приоритетом, где взаимосвязаны продовольственная безопасность, модернизация отрасли, наращивание экспортного потенциала и повышение уровня жизни сельчан. Особое внимание уделяется развитию орошаемого земледелия и инфраструктуры: продолжается расширение площадей орошения с достижением 2,5 млн га в ближайшей перспективе. Модернизируются ирригационные системы, элеваторы, перерабатывающие мощности и логистические цепочки. Усиливается поддержка животноводства и глубокой переработки сельхозпродукции, что позволяет увеличивать выпуск продукции с высокой добавленной стоимостью. Валовое производство продукции сельского хозяйства увеличилось за семь лет почти в 2 раза – с 5,2 трлн тенге в 2019 году до 9,8 трлн тенге в 2025 году; объем производства продуктов питания увеличился с 1,7 трлн тенге до 3,9 трлн тенге. В соответствии с поручением Главы государства объемы поддержки отрасли доведены до одного триллиона тенге в год, а выделение средств сельхозпроизводителям теперь осуществляется заблаговременно. Благодаря этому существенно улучшилось качество сельхозработ, а фермеры в свою очередь ежегодно обеспечивают нас высоким урожаем. Казахстан стабильно входит в число крупнейших мировых поставщиков зерна и муки, а экспорт сельхозпродукции демонстрирует рост с расширением географии поставок – от рынков Центральной Азии и Афганистана до стран Ближнего Востока, Китая, Европейского союза и других направлений. В промышленном секторе через механизмы инвестиционного холдинга «Байтерек» профинансированы сотни проектов по всей стране. Среди них: производство легковых автомобилей в Алматы, в Карагандинской области – производство сталелитейной продукции Qarmet, в Павлодарской области – Казахстанский электролизный завод, в Туркестанской области – тепличный комплекс плодоовощных культур Ecoculture-Eurasia, в Алматинской области – производство мороженого «Шин-лайн». За семь лет объем финансирования через «Байтерек» вырос с 2,9 трлн тенге до 10,4 трлн тенге. Сейчас, при финансовой поддержке холдинга, в отрасли металлургии реализуются 23 проекта общей стоимостью 3,9 трлн тенге, в машиностроении на стадии финансирования находится 21 проект на 610,6 млрд тенге, в химической промышленности реализуются 11 проектов на 636 млрд тенге, в отрасли АПК – 69 проектов на 415,9 млрд тенге. Главой государства уделяется особое внимание развитию микро- и малого бизнеса как ключевого источника занятости и внутреннего роста. Вклад малого и среднего бизнеса в ВВП достиг 40,5%, в секторе занято порядка 4,5 млн человек, это почти половина трудоспособного населения. Необходимо отметить, что рост активности малых предприятий наблюдается не только в торговле и услугах, но и в строительстве, транспорте, переработке. Малый бизнес все чаще включается в цепочки поставок крупных проектов. Сокращаются административные барьеры и расширяется доступ к финансированию через субсидирование ставок, гарантирование и программы институтов развития. Ежегодно поддерживаются тысячи проектов, совокупный объем льготного финансирования для предпринимателей в этом секторе измеряется сотнями миллиардов тенге. При этом цифровизация госуслуг упрощает регистрацию, отчетность и получение мер поддержки. Среди перспективных проектов нового инвестиционного цикла особое место отведено многофункциональному урбанистическому кластеру Alatau City. Создаваемый по поручению Президента новый город станет точкой роста, ориентированной на развитие инновационной экономики, высокотехнологичных производств, образовательной и деловой инфраструктуры. Важным элементом долгосрочной стратегии экономического развития становится расширение минерально-сырьевой базы посредством активных геологоразведочных работ. В последние годы выявлены десятки перспективных участков с прогнозными ресурсами меди, никеля, угля, золота и редкоземельных металлов. К концу 2026 года площадь геологического и геофизического изучения территории Казахстана будет доведена до 2,2 млн кв. км. По поручению Президента в 2026–2028 годах в геологоразведку только государство инвестирует около 240 млрд тенге, что сопоставимо с расходами предыдущих двух десятилетий. Уже имеется заинтересованность и со стороны внешних инвесторов. Безусловно, все решения будут приниматься с учетом национальных интересов. Такой масштаб работ формирует основу для долгосрочного промышленного роста. Глава государства держит на особом контроле развитие транзитного потенциала нашей страны. Ключевым элементом выступает Транскаспийский международный транспортный маршрут (ТМТМ), так называемый Средний коридор, объем перевозок по которому за последние семь лет вырос пятикратно. Развитие транзитного потенциала невозможно без современной железнодорожной инфраструктуры. За семь лет построено около 1 тыс. км новых железных дорог, всеми видами ремонта охвачено 9,5 тыс. км путей, в том числе капитальный ремонт произведен на 3,5 тыс. км. Модернизация железнодорожных узлов в Шымкенте, Актобе, Караганде и на приграничных направлениях повысила пропускную способность и усилила транзитный потенциал страны, обеспечив связанность регионов, снижение логистических издержек и расширение внутреннего рынка. В текущем году завершим реконструкцию 124 железнодорожных вокзалов, которые не ремонтировались десятилетиями и практически пришли в упадок. Расширены мощности морских портов, модернизированы терминалы и увеличена их пропускная способность. Ключевым узлом стал сухой порт «Хоргос» в области Жетысу, через который ежегодно проходят сотни тысяч контейнеров. В Алматинской области и области Жетысу сформирована сеть логистических центров, обеспечивающих консолидацию и обработку грузов. За семь лет построено и реконструировано более 25 тыс. км автомобильных дорог, созданы ключевые коридоры Центр – Юг, Центр – Восток, Запад – Восток, существенно обновлена местная дорожная сеть во всех регионах. Ремонт и строительство местных дорог, ранее десятилетиями остававшихся вне системного финансирования, дали мультипликативный эффект: сокращение издержек, рост торговли, развитие МСБ, повышение инвестиционной привлекательности регионов. Фактически дорожная сеть стала каркасом экономического пространства страны. И эта работа продолжается. Общая пропускная способность морских портов теперь составляет 22 млн тонн, из них через порт Актау порядка 15 млн тонн и порт Курык – 7 млн тонн. По итогам 2025 года объем перевалки через порты вырос до 8 млн тонн, объемы контейнерных перевозок составили более 90 тыс. Для сравнения: в 2024 году этот показатель составлял порядка 60 тыс. контейнеров. Авиационная отрасль также демонстрирует устойчивый рост: если в 2023 году аэропорты обслужили 26 млн пассажиров, то в 2025 году – 31,8 млн. Казахстан имеет воздушное сообщение более чем с 30 странами, выполняя более 600 рейсов по 130 маршрутам. Параллельно модернизируются аэропорты, строятся новые терминалы и обновляется инфраструктура. Только в этом году будут введены четыре новых аэропорта: в Катон-Карагае, Зайсане, Кендерли и Аркалыке. Последний не функционировал более 30 лет и восстанавливается по личному поручению Президента. Развитие транспортной инфраструктуры напрямую отражается и на туристической отрасли. С 2022 года въездной поток после постпандемийного восстановления стабильно рос за счет туристов из Китая, Индии, стран Персидского залива. Казахстан включен в Best in Travel 2025 по версии международного издателя путеводителей Lonely Planet, Алматы отмечен CNN и The New York Times, а Шымбулак вошел в число лучших мировых направлений по версии Condé Nast Traveler. С учетом этого Главой государства отмечена необходимость дальнейшего развития Алматинского горного кластера. Экономический эффект проекта очевиден: каждый доллар, вложенный в горную инфраструктуру, приносит около пяти долларов экономике курорта и 15 долларов экономике туризма в целом. Реализация этого масштабного проекта обеспечит создание тысяч рабочих мест и порядка 100 млрд тенге налоговых поступлений ежегодно. Согласно установкам Президента, все работы будут проводиться в строгом соответствии с экологическими требованиями на уровне мировых стандартов. Главой государства приняты ключевые решения по одному из самых сложных направлений – оздоровлению системы энергетики и жилищно-коммунального хозяйства. Масштабная работа в этих сферах – не разрозненные проекты, а системная политика по устранению инфраструктурных ограничений. Как подчеркивает Президент: «Энергетика и ЖКХ – это основа жизнедеятельности любой страны». К началу реформ износ генерирующих мощностей и тепловых сетей в ряде регионов достиг 70%, были регионы, где этот уровень превысил 80%. Все помнят масштабные аварии на энергетических объектах, когда города оставались без тепла в тридцатиградусные морозы. Проводимая политика либерализации тарифов и привлечения инвестиций позволила перейти от «пожарного латания дыр» к планомерной модернизации сферы. Реализуются проекты модернизации ТЭЦ в городах Караганде, Усть-Каменогорске, Жезказгане, Экибастузе, Балхаше. Ведется обновление тепловых мощностей в Алматы, Темиртау, Риддере, а также расширение мощностей станций в Актау, Атырау, Уральске, Таразе, Экибастузе (ГРЭС-2). Кроме того, ведется работа по созданию новых источников генерации в Актобе, Атырау, Усть-Каменогорске, Кокшетау, Кызылорде, Семее, Таразе, Туркестане, Экибастузе (ГРЭС-3). Во всех регионах запущены программы реконструкции тепловых и электрических сетей. В результате второй год подряд отопительный сезон завершается без серьезных нарушений. Президент постоянно подчеркивает, что энергетическая устойчивость – это вопрос национальной безопасности, и решения должны приниматься с расчетом на десятилетия вперед. Производство электроэнергии планомерно наращивается: со 106 млрд кВт·ч в 2019 году до 123,1 млрд кВт·ч в 2025 году. Для наглядности: объем введенных за семь лет мощностей эквивалентен совокупному полуторагодовому потреблению электричества городом Алматы и Алматинской областью. В целом уже к концу первого квартала 2027 года Казахстан перестанет быть энергодефицитной страной, выйдя на профицит энергопроизводства. Отдельного внимания заслуживает перевод ТЭЦ-2 и ТЭЦ-3 в Алматы на природный газ. Полный перевод обеих ТЭЦ завершится до конца текущего года. Проекты, стоившие несколько сотен миллиардов тенге, существенно улучшат экологию города. Для формирования долгосрочного баланса генерации важным стало решение о развитии атомной энергетики. Строительство АЭС позволит обеспечить устойчивое энергоснабжение в условиях роста спроса, снижение углеродной интенсивности и диверсификацию источников генерации. Проект также является опорной точкой дальнейшего технологического развития, локализации производства и подготовки инженерных кадров. Объявленная Президентом инициатива «Таза Қазақстан» переросла в общенациональную идею: экологические акции, уборка, озеленение и восстановление природных зон проходят по всей стране с участием миллионов граждан. Объемы собранных отходов и высаженных деревьев измеряются сотнями тысяч тонн и миллионами саженцев. Благодаря этой идее изменен сам подход к поддержанию порядка, внешнему облику городов и сел. Президент своим личным примером показывает эффективность принципа «начни с себя», подчеркивая, что чистыми должны быть не только окружающая среда, но и помыслы человека. Это нашло отклик у казахстанцев, особенно у молодежи, став масштабным движением. В экологической повестке Глава государства акцентирует внимание на вопросах водной безопасности. По его поручению реализуется программа строительства 20 новых водохранилищ, реконструкции не менее 15 тыс. км ирригационных каналов. На первый план вышли и водные экосистемы – сохранение Каспийского и Аральского морей. В стране создан Казахский научно-исследовательский институт Каспийского моря для изучения проблемных аспектов данной акватории. В совокупности это формирует комплексный подход к экологической безопасности и устойчивому природопользованию. В глобальной водной повестке одним из значимых вопросов является сохранение ледников. По прогнозам экспертов, к 2100 году объем ледников Центральной Азии значительно снизится. Президент обращает на эти проблемы самое пристальное внимание. На международном уровне Касым-Жомарт Токаев выступил с инициативой Партнерства водных башен, цель которой – систематизировать поддержку гляциологической науки посредством объединения усилий глобальных исследовательских центров для изучения и защиты ледников. Глубокие реформы проводятся и в социальной политике. Уровень социальных расходов бюджета остается высоким: в 2025 году на это направление из республиканского бюджета выделено 9,3 трлн тенге, что составляет 36,5% от общего объема расходов. Но при этом изменена философия поддержки: помощь должна быть адресной, справедливой и мотивирующей. Цифровые инструменты позволили точнее оценивать развитие домохозяйств, сократить неэффективные выплаты и перераспределить ресурсы на наиболее актуальные направления. За последние годы значительно выросли инвестиции в человеческий капитал: вложения в образование и науку увеличились более чем в пять раз, в здравоохранение и социальное обслуживание – в 3,7 раза. Одним из важных показателей является продолжительность жизни, которая достигла почти 76 лет, увеличившись по сравнению с 2019 годом на три года. Особое внимание уделяется молодому поколению. Значимой инициативой Президента стал запуск программы «Национальный фонд – детям». В рамках этой программы на счета всех юных казахстанцев ежегодно начисляются средства от инвестиционного дохода Нацфонда страны, которые по достижении ребенком 18-летнего возраста можно направить на образование, либо на улучшение жилищных условий. Только за три года действия программы 7 млн казахстанских детей начислено более $2,5 млрд. По поручению Главы государства утверждена единая программа «Дети Казахстана» на 2026–2030 годы, которая объединила все действующие и планируемые меры по обеспечению прав и благополучию детей в Казахстане. Эта программа является основой устойчивой государственной политики, обеспечивающей системную защиту прав и благополучие каждого ребенка в Казахстане. Помимо этого, одним из приоритетов, обозначенных Главой государства, стала ликвидация проблем в школьной инфраструктуре. За последние семь лет построено более 1 300 новых школ, существенно сокращено число аварийных и трехсменных объектов, обновлена материально-техническая база. Только в рамках национального проекта «Келешек мектептері», инициированного Президентом, в 2023–2025 годы по всей стране построено 217 школ, соответствующих самым высоким международным стандартам. Согласно международному исследованию TALIS 2024, Казахстан вошел в ведущую пятерку стран мира по уровню удовлетворенности учителей заработной платой. Если в 2018 году этот показатель составлял всего 39%, то в 2024 году достиг 71%. 95% казахстанских педагогов заявили, что удовлетворены своей работой. Расширяется сеть дошкольных организаций – их число достигло 12 тыс. Количество медицинских учреждений выросло до 830 при увеличении численности врачей до более 83 тыс. По оценке ВОЗ, страна вошла в десятку мировых лидеров по темпам снижения материнской смертности: показатель снизился до исторического минимума. По инициативе Президента в 2021 году стартовала программа «Аңсаған сәби», в рамках которой ежегодно выделяется 7 000 квот на проведение процедур ЭКО, и уже 28 тыс. женщин воспользовались данной программой. С момента запуска программы родилось 11 тыс. долгожданных младенцев. Развитие науки и высшего образования рассматривается Президентом как стратегическая основа технологического и экономического роста. Усиливается поддержка исследовательских университетов и научных центров, расширяются гранты на исследования. Открываются филиалы и представительства ведущих зарубежных университетов, создаются совместные кампусы и образовательные программы, что снижает образовательную миграцию и усиливает интеграцию в глобальное академическое пространство. Главой государства поставлена задача по интеграции науки с промышленностью: коммерциализации разработок, созданию научных парков и инновационных экосистем при университетах. Одним из приоритетов политики Президента остается развитие массового спорта и доступной спортивной инфраструктуры. В регионах построены и модернизированы сотни спортивных объектов, действует многотысячная сеть школьных и дворовых площадок, уровень вовлеченности граждан в систематические занятия физкультурой достиг 45%. Принципиально важно, что часть новых социальных и инфраструктурных объектов финансируется за счет возвращенных активов. Это позволило ускорить решение острых проблем без увеличения нагрузки на бюджет. В сфере здравоохранения 183 объекта возведены на возвращенные средства, что дало возможность активизировать темпы реализации национального проекта по модернизации сельского здравоохранения. В результате в рамках нацпроекта в сельских населенных пунктах страны функционируют 655 новых объектов первичной медико-санитарной помощи. Помимо этого, за счет этих средств ведется строительство крупных медицинских центров, включая многопрофильную больницу и Центр гематологии в Восточно-Казахстанской области, станцию скорой медицинской помощи в Мангистауской области, операционно-реанимационный блок онкологического диспансера в Карагандинской области. На возвращенные в экономику страны средства реконструированы 227 объектов водоснабжения. Также средства направляются на строительство школ, спортивных объектов, коммунальную инфраструктуру и другие социально значимые проекты. Наглядный пример – введенные в эксплуатацию многофункциональный спорткомплекс Kokshe Arena и новая детско-юношеская спортивная школа в поселке Зеренда Акмолинской области, детский сад в Петропавловске, музыкальная школа в Туркестанской области. Такие объекты построены в каждом регионе. Необходимо отметить, что политика возврата активов осуществляется исключительно в правовом поле и не затрагивает законную предпринимательскую деятельность. Прозрачное целевое использование средств формирует предсказуемую деловую среду и усиливает доверие инвесторов, выступая элементом укрепления инвестиционной привлекательности. Существенные изменения произошли и в системе государственного управления. Последовательно стабилизируется бюджетная и налоговая политика, усилены механизмы среднесрочного планирования, внедрены инструменты оценки эффективности госпрограмм. Бюджетный процесс ориентируется на результат и приоритеты развития, что позволяет увязывать расходы с социально-экономическими целями. Необходимость налоговой реформы назревала давно, и принятый новый Налоговый кодекс стал ответом на накопившиеся проблемы. Налоговая реформа призвана сформировать прозрачную и справедливую систему, сократить возможности для искусственного дробления бизнеса и создать условия честной и справедливой конкуренции. По поручению Главы государства налоговая служба переходит к сервисной модели взаимодействия с бизнесом и гражданами: цифровизация налоговых услуг, риск-ориентированный контроль и автоматизация отчетности снижают нагрузку на честных налогоплательщиков, сочетая фискальную устойчивость с удобной и предсказуемой средой. Во всех сферах государственной и общественной жизни во главу угла поставлен принцип Касым-Жомарта Токаева «Закон и порядок». Этот постулат выступает основополагающим элементом в построении Справедливого Казахстана, страны, где безусловно обеспечивается общественная безопасность и верховенство права. Защита прав и законных интересов граждан, общества и государства является ключевым приоритетом. Реализуются меры по модернизации правоохранительной системы, повышению прозрачности ее работы. Внедряются передовые цифровые решения, развивается практика сервисной полиции, укрепляется кадровый потенциал. По поручению Главы государства осуществляется цифровая трансформация. С 2019 года Казахстан прошел путь от оцифровки отдельных услуг к масштабируемой цифровой модели страны. Важным механизмом в этой инфраструктуре стала интеграционная платформа Smart Bridge, обеспечивающая обмен данными между государственными органами и частными сервисами и формирующая открытую экосистему для цифровых бизнес-моделей и финтех-решений. Цифровизация позволила государству предоставлять услуги и поддержку нашим гражданам в проактивном формате. Экономический эффект цифровизации проявляется в повышении эффективности бюджетных расходов и точности таргетирования социальной поддержки. Казахстан занимает 24-е место из 193 стран в индексе EGDI ООН и входит в десятку мировых лидеров по уровню онлайн-сервисов. Не останавливаясь на достигнутом, по инициативе Президента создан Международный центр искусственного интеллекта Alem.ai, который уже становится площадкой притяжения исследователей, стартаперов и новаторов. Как известно, Глава государства объявил 2026 год Годом цифровизации и искусственного интеллекта. Правительство работает над подготовкой стратегии Digital Qazaqstan, направленной на внедрение передовых технологий и искусственного интеллекта во все сферы экономики и госуправления. Семь лет президентства Касым-Жомарта Токаева стали периодом перехода от реагирования на кризисы к системному развитию: экономика стала более диверсифицированной, инвестиции – более устойчивыми, инфраструктура – более надежной, социальная политика – более адресной. Сформированный задел позволяет Казахстану уверенно смотреть в будущее, опираясь на институционально выстроенную модель и долгосрочные приоритеты. Сегодня Казахстан находится на историческом этапе своего развития. По инициативе Главы государства после широкого открытого обсуждения с учетом мнения экспертных и научных кругов, представителей всех сегментов казахстанского общества подготовлен проект принципиально новой Конституции страны. Отличительной чертой проекта нового Основного закона является его прогрессивный дух и устремленность в будущее. В нем отражены чаяния народа, а также четко прослеживается стремление Высшего должностного лица государства – Президента Токаева заложить прочный фундамент долгосрочного устойчивого развития Республики Казахстан, благополучной и безопасной жизни многих поколений казахстанцев. Убежден, что граждане нашей страны сделают правильный выбор, поддержат инициативу Главы государства и внесут свой вклад в построение Сильного, Справедливого, Процветающего Казахстана. Олжас Бектенов, Премьер-министр Республики Казахстан Опубликовано в газете «Казахстанская правда». #Олжас Бектенов #Здравоохранение #Обрабатывающая промышленность #Образование #Соцзащита #Трудоустройство #Экономика Оставайтесь в курсе событий Премьер-министра и Правительства Казахстана — подписывайтесь на официальный Telegram-канал Подписаться

03 Наурыз 2026, 07:00

Қасым-Жомарт Тоқаев тұтас ұлт тағдырын мойнына алған жеті жылда еліміздің әлеуметтік-экономикалық және саяси даму моделінде ауқымды әрі жүйелі өзгерістер болды. Бұл жылдар жер бетін түгел жайлаған пандемия, әлемдік экономиканың баяулауы, инфляциялық және логистикалық сын-тегеуріндер, геосаяси тұрақсыздық сияқты жаһандық ахуалдың аса күрделі кезеңімен, сондай-ақ жылдар бойы жалғасқан ішкі экономикалық әрі саяси теңсіздіктерді еңсеру қажеттілігімен тұспа-тұс келді.

Күрмеуі қиын, қордаланған түйт­кілдерге қарамастан, Президентіміз тұрақтылықты қамтамасыз етіп, Қазақстан серпінді даму жолына түсті.

Көптеген сын-қатерге жауап ретінде бірінші кезекте мемлекетіміздің ұзақмерзімді орнықтылығын нығайтуды мақ­сат еткен ауқымды реформалар жүзеге асырылды. Президент Тоқаев жалаң ұран мен популизмге жол берген жоқ, уақытша нәтижелерге де ешқашан иек артқан емес. Мемлекет басшысы халықтың әл-ауқатын жақ­сартуға, экономикалық және саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған елдіктің мызғымас берік тұғырын қалыптастыру жолында еңбек етіп келеді.

Мұндағы нәтиженің бәрі көз алдымызда.

2025 жылы әлемдік экономиканың өсімі 3,3%-ды құраса, Қазақстанда ішкі жалпы өнім 6,5%-ға артты.

Экономиканың құрылымы да өзгерді. Бұрын өсім негізінен сыртқы шикізаттық конъюнктураға тәуелді болса, бүгінде ол Мемлекет басшысының жүйелі шешім­де­­рінің арқасында шикізаттық емес секторлар мен ішкі сұраныстың есебінен өсіп келеді.

Осылайша, экономиканың өсуіне өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, сауда, көлік және қызмет көрсету салалары барынша үлес қосып отыр.

Жеті жыл ішінде номиналды ІЖӨ 1,7 есеге ұлғайып, 2019 жылғы 181,7 млрд доллардан 2025 жылы 305,9 млрд долларға дейін өсті. Жан басына шаққандағы ІЖӨ де тұрақты түрде артып, 2019 жылғы 9,8 мың доллардан 2025 жылдың қорытындысы бойынша 15 мың долларға дейін жетті.

Өңдеу өнеркәсібінің көлемі 2,5 еседен астам, яғни 2019 жылғы 11,5 трлн теңгеден 2025 жылы 30,63 трлн теңгеге дейін өсті. ІЖӨ құрылымында өңдеу өнеркәсібінің үлесі 11,4%-дан 12,7%-ға дейін ұлғайса, керісінше кен өндіруші сектордың үлесі 14,5%-дан 12%-ға дейін қысқарды.

Аталған көрсеткіштердің сыртында жаңадан бой көтерген ондаған ірі зауыт пен мыңдаған жұмыс орны тұр. Қостанай облысында KIA автокөліктерін шығаратын және шойын құю зауыттары іске қосылды, Қарағанды облысында тұрмыстық техника мен автомобиль шиналары, Атырау облысында полипропилен өндірістері жолға қойылды, Алматы облысында вольфрам концентраты шығарыла бастаса, Павлодар облысында теміржол техникасына арналған қосалқы бөлшектер өндірісі, Шымкентте алюминий қаптама өндірісі мен бағалы металдарды қайта өңдеу және басқа да көптеген өндіріс орны жұмысын бастады.

Ел экономикасының дамуындағы көш­басшы салалардың бірі – бүгінде тұ­рақ­ты өсім көрсетіп отырған құрылыс сек­торы. Тек өткен жылдың өзінде елі­мізде 20 млн шаршы метрден астам тұр­ғын үй пайдалануға берілді. Бұл көлем екі бірдей облыс орталығы – Павлодар мен Қостанай қалаларының жалпы тұр­ғын үй қорынан асып түседі.

Халықаралық валюта қорының дерек­те­ріне сәйкес, Қазақстан әлемдегі ең ірі топ-50 экономиканың қатарына енді, сондай-ақ орташа жылдық экономикалық өсім қарқыны бойынша да алғашқы бестіктің ішінде тұр.

World Competitiveness Ranking рей­тингінің мәліметі бойынша мемлеке­тіміз жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексінде 34-орынға ие болды. Бұл еліміздің инвестициялық және іскерлік тартымдылығының нығая түскенін ай­ғақтайды.

Экономика «бір салаға бай­ланып қалған» бағытынан арылды деуге болады, қазіргі таңда кен өндіру сек­торындағы уақытша тербелістер макро­экономикалық ахуалдың тұрақты­лы­ғына пәлендей әсер етіп жатқан жоқ. Бұл дамудың анағұрлым қалыптасқан әрі теңгерімді үлгісіне бет бұрғанымызды көрсетсе керек.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың инвестициялық саясаты экономиканы жаңғыртудың негізгі құралдарының біріне айналды.

Жеті жыл ішінде негізгі капиталға са­лынған инвестициялар көлемі 12,6 трлн теңгеден 22,7 трлн теңгеге дейін өсті. Оның үстіне құрылымы да ай­тар­лықтай өзгерді: қаржының негізгі бөлігі өңдеуші өнеркәсіпке, инфра­құ­ры­лымға, энергетикаға, логистика мен агро­өнер­кәсіп кешеніне бағытталып отыр.

Агроөнеркәсіп кешенін дамыту мем­ле­­кеттің стратегиялық басымдығы болып қала береді. Азық-түлік қауіпсіздігі, саланы жаң­­­­ғырту, экс­порттық әлеуетті арттыру – мұның бәрі ауыл тұрғындарының тұр­мыс жағ­­­­­дайын жақсартумен тығыз бай­ла­­­нысты.

Суар­малы егіншілік пен инфра­құ­ры­лымды дамытуға ерекше көңіл бөлініп ке­леді: алдағы уақытта суармалы алқап­­тар­­ды 2,5 млн гектарға дейін жеткізу көз­де­­ліп отыр.

Ирригациялық жүйелер, элеваторлар, өңдеуші қуаттар мен логистикалық тіз­бектерді жаңғырту жұмыстары жал­ға­су­да. Мал шаруашылығын қолдау және ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеуді күшейту қосылған құны жоғары өнімдер шығаруға мүмкіндік береді.

Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі жеті жылда шамамен екі есеге, яғни 2019 жылғы 5,2 трлн теңгеден 2025 жылы 9,8 трлн теңгеге дейін, азық-түлік өнді­рі­­сінің көлемі 1,7 трлн теңгеден 3,9 трлн теңгеге дейін өсті.

Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, саланы қолдау көлемі жылына бір триллион теңгеге жеткізілді, шаруаларға тиісті қаражат бұдан былай ерте бастан бөлі­­неді.

Нәти­жесінде, ауыл шаруашылығы жұ­мыс­­­тарының сапасы айтарлықтай жақ­сар­ды, ал фермерлер өз кезегінде жыл сайын елімізді мол өніммен қамтамасыз етіп келеді.

Қазақстан дәстүрлі түрде әлемдік на­рыққа астық пен ұн жеткізіп отырған же­текші мемлекеттердің қатарына кіреді, сондай-ақ ауыл шаруашылығы өнімдері экспортының географиясы да Орталық Азия мен Ауғанстаннан бастап Таяу Шығыс елдері мен Қытайға, Еуропалық одаққа және басқа да бағыт­тарға қарай кеңейіп келеді.

Өнеркәсіп секторында «Бәйтерек» инвестициялық холдингі арқылы бүкіл еліміз бойынша жүздеген жоба қар­жы­ландырылды. Соның ішінде Ал­ма­тыда жеңіл автокөліктер өндірісін, Қарағанды облысында Qarmet болат құю өнімдері кәсіпорнын, Павлодар облысында Қазақ­стан электролиз зауытын, Түркістан облы­сында Ecoculture-Eurasia жылыжай кеше­нін, Алматы облысында «Шин-лайн» балмұздақ шығаратын өндіріс орнын атап көрсетуге болады.

Жеті жылда «Бәйтерек» арқылы қар­жы­­ландыру көлемі 2,9 трлн теңгеден 10,4 трлн теңгеге дейін ұлғайды. Қазір­гі уақытта холдингтің қаржылық қолдауы­мен металлургияда жалпы құны 3,9 трлн теңге болатын 23 жоба жүзеге асырылуда, машина жасау саласында 610,6 млрд тең­ге­ге 21 жоба қаржыландыру кезеңінде болса, химия өнеркәсібінде құны 636 млрд тең­гені құрайтын 11 жоба, ал агроөнеркәсіп кешенінде 415,9 млрд теңге болатын 69 жоба жүзеге асырылып жатыр.

Мемлекет басшысы ішкі өсім мен негізгі жұмыспен қамту көзі ретінде микро және шағын бизнесті дамытуға ерекше мән береді. Шағын және орта кәсіпкерліктің ІЖӨ-дегі үлесі 40,5%-ға жетті, аталған секторда шамамен 4,5 млн адам жұмыс істейді, бұл – еңбекке қабі­лет­ті халықтың тең жартысына жуығы.

Шағын кәсіпорындардың белсенділігі тек сауда мен қызмет көрсету салаларында ғана емес, сонымен қатар құрылыс, көлік және өңдеу өнеркәсібінде де артып келе жатқанын айта кеткен жөн.

Шағын бизнес ірі жобалардың жет­кізу тізбегіне кеңінен қосыла бастады. Әкімшілік кедергілер азайып, пайыздық мөлшерлемелерді субсидиялау, кепілдік беру және даму институттарының бағ­дар­ла­малары арқылы қаржыландыру жүйесі қолжетімді бола түсті.

Жыл сайын мыңдаған жобаға қол­дау көрсетіліп, осы сектордағы кәсіп­кер­лерге арналған жеңілдетілген қаржы­ландыру көлемі жүздеген миллиард теңгеге жетті. Сонымен бірге мемлекеттік қызметтерді цифрландыру тіркеу мен есеп беруді және қолдау шараларын алу рәсімдерін жеңілдетіп отыр.

Жаңа инвестициялық кезеңнің елеулі жобаларының ішінде Alatau City көпсалалы урбанистикалық клас­терінің орны ерекше. Президент тапсырмасы бойынша жаңадан бой көтеретін қала инновациялық экономиканы, жоғары тех­но­логиялық өндірістерді, білім беру мен іс­керлік инфрақұрылымды дамытуға тың серпін беретін өсудің жаңа бағытына айналмақ.

Белсенді геологиялық барлау жұ­мыс­тары арқылы еліміздің минералдық-шикізат базасын кеңейту ұзақмерзімді эко­но­микалық даму стратегиясының маңызды элементі болып табылады.

Кейінгі жылдары мыс, никель, көмір, алтын және сирек металдардың болжамды қоры бар ондаған перспективалық учас­ке анықталды.

2026 жылдың соңына қарай Қазақстан аумағын геологиялық және гео­физикалық зерттеу көлемі 2,2 млн шаршы шақырымға дейін жетеді.

Президенттің тапсырмасы бойынша 2026–2028 жылдары геологиялық барлау жұмыстарына мемлекет тарапынан 240 млрд теңгеге жуық инвестиция салынады. Бұл өткен жиырма жыл бойы осы салаға жұмсалған барлық шығынның көлеміне сәйкес келеді.

Бұған қоса, сыртқы инвесторлардың тарапынан да қызығушылық байқалып отыр. Осы орайда қажетті шешімдердің бәрі ұлттық мүдделерімізді ескере отырып, қабылданатыны анық. Мұндай ауқымды жұмыс ұзақмерзімді өнеркәсіптік өсудің негізін қалыптастырады.

Еліміздің транзиттік әлеуетінің дамуы – Мемлекет басшысының ұдайы назарында. Мұнда Транскаспий халықаралық көлік бағыты немесе Орта дәліз ерекше ма­ңызға ие. Аталған бағытта тасымал көлемі кейінгі 7 жылда 5 есе өсті.

Заманауи теміржол инфрақұрылымы транзиттік әлеуетті дамытуға мүмкіндік береді. Мәселен, елімізде кейінгі жеті жыл ішінде 1 мың шақырымға жуық жаңа теміржол салынды, 9,5 мың шақырым жол жөндеу жұмыстарымен қамтылды, оның ішінде 3,5 мың шақырымға күрделі жөндеу жүргізілді.

Шымкент, Ақтөбе, Қарағанды қалала­рын­дағы және шекара маңындағы темір­жол тораптарын жаңғырту өткізу қабі­ле­тін арт­тырып қана қоймай, өңірлердің өзара байланысын нығайтып, логис­тика­лық шы­ғындарды азайтуға сеп­тігін тигіз­ді, осы­лайша, елдің транзиттік әлеуе­тін күшей­тіп, ішкі нарықты кеңейте түсті.

Биыл біз ұзақ жыл бойы жөндеу көр­ме­ген, шынтуайтында, әбден тозығы жеткен 124 теміржол вокзалын жаңғырту жұ­мыстарын аяқтаймыз.

Теңіз порттарының өндірістік қуа­тын кеңей­ту қолға алынды, терминалдар жаңар­тылып, өткізу қабілеті артып келеді. Не­гіз­гі тораптың бірі – Жетісу об­лы­­сын­дағы «Қорғас» құрғақ жүк порты ар­қылы жыл сайын жүздеген мың контейнер өтеді.

Алматы және Жетісу облыстарында жүк­терді бір орталыққа шоғырландырып, өңдеу­­ден өткізетін логистикалық орта­лық­тар желісі құрылды.

Жеті жылдың ішіндегі ауыз толтырып айтатын тағы бір жайт – 25 мың шақы­рымнан астам автомобиль жолы салынып, күрделі жөндеуден өтті, сол сияқты Орталық-Оңтүстік, Орталық-Шығыс, Батыс-Шығыс негізгі дәліздері іске асырылды, барлық өңірде жергілікті жолдар желісі едәуір жаңартылды.

Бұған дейін ұзақ жыл бойы жүйелі қар­жыландырудан тыс қалып келген жер­гі­лікті жолдарды жөндеу мен жаңадан салу экономикаға мультипликативті әсер берді: шығындар қысқарып, сауда-сат­тық көлемі өсті, шағын және орта бизнес дамып, өңірлердің инвестициялық тар­тым­дылығы арта түсті. Іс жүзінде күре жол­дар еліміздің экономикалық кеңіс­ті­гінің негізіне айналды. Аталған бағытта жұ­мыстар жалғасып жатыр.

Теңіз порттарының қазіргі жалпы өткізу қабілеті 22 млн тоннаны, оның ішінде Ақтау порты арқылы шамамен 15 млн тонна және Құрық порты арқылы 7 млн тоннаны құрайды.

2025 жылдың қорытындысы бойынша порттар арқылы жүк өткізу 8 млн тоннаға дейін артты, контейнерлік тасымал көлемі 90 мыңға жетті. Салыстыру үшін айтсақ, 2024 жылы бұл көрсеткіш шамамен 60 мың контейнер болған еді.

Авиация саласы да тұрақты түрде өсім көрсетіп келеді: егер 2023 жылы әуежайлар

26 млн жолаушыға қызмет көрсетсе, 2025 жылы бұл көрсеткіш 31,8 млн-ға жетті. Қазақстан 30-дан астам елмен әуе қатынасын орнатты, 130 бағыт бойынша 600-ден астам рейс қаты­нап тұр. Сонымен қатар әуежайлар жаң­ғыр­ты­лып, жаңа терминалдар салынуда, инфрақұрылымдар жаңартылып жатыр.

Биыл Катонқарағайда, Зайсанда, Кендірліде, Арқалықта 4 жаңа әуежай іске қосылмақ. Арқалық қаласындағы 30 жылдан астам уақыттан бері қаңырап, қа­рау­сыз қалған әуежай Президенттің тіке­лей тапсырмасымен қалпына кел­тірілуде.

Көлік инфрақұрылымының дамуы туристік салаға да тікелей әсер етті. 2022 жылдан бергі пандемиядан кейінгі қалпына келу кезеңінде елімізге саяхаттап келушілер қатары Қытай, Үндістан, Парсы шығанағы елдерінен келген туристер есебінен тұрақты өсіп келеді. Ірі халықаралық Lonely Planet нұсқаулығы Қазақстанды Best in Travel 2025 рейтингіне енгізді, CNN және The New York Times Алматыны үздік туристік бағыт ретінде атап өтті, ал Шымбұлақ Condé Nast Traveler нұсқасы бойынша үздік әлемдік бағыттар қатарына енгізілді.

Осыны ескере отырып, Мемлекет басшысы Алматы тау кластерін одан әрі дамы­ту қажеттігін атап өтті. Жобаның табыс көзі де айқын: тау курортының инфра­­­құ­ры­­лымына салынған әрбір доллар курорт­­­­­тық экономикаға шамамен бес доллар және жалпы туризм экономикасына 15 дол­­лар кіріс әкеледі.

Осынау ауқымды жобаны жүзеге асыру мыңдаған жұмыс орнын ашып, жыл сайын шамамен 100 млрд теңге салық түсім­дерін қамтамасыз етеді.

Президент тапсырмаларына сәйкес мұндағы барлық жұмыс әлемдік стандарттар дең­гейін­дегі экологиялық талаптарды қатаң сақтай отырып жүргізіледі.

Мемлекет басшысы күрделі сала­лар­дың бірі – энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы жүйе­сін сауықтыру бағытында да батыл шешімдер қабыл­дады. Аталған салаларда жүр­гізіліп жатқан ауқымды жұмыстар – жер жер­дегі бытыраңқы жобалар емес, инфра­құрылымдық мүмкіндікті арттыра түсу жолындағы жүйелі саясаттың көрінісі.

Президент атап өткендей, «Энергетика және тұрғын-үй коммуналдық шаруашы­лы­ғы кез келген мемлекеттің өмір сүруіне аса қажетті тұғыр саналады». Ауқымды реформалар бастау алғанға дейін бірқатар өңірлерде генерациялық қуат көздері мен жылу желілерінің тозуы 70%-ға дейін жетсе, кей өңірлерде бұл көрсеткіш 80%-дан асып кеткен еді. Энергетикалық нысандарда болған ірі апаттар салдарынан сақылдаған сары аязда кей қалалардағы тұрғын үйлер жылусыз қалған қиын сәтті ешкім де ұмыта қоймаған шығар.

Бүгінде жүргізіліп жатқан тарифтерді ырықтандыру және инвестициялар тарту саясаты бұрынғыдай «жанталаса жамап-жасқаудан» гөрі саланы сапалы деңгейде жаңғыртуға мүмкіндік берді.

Қарағанды, Өскемен, Жезқазған, Екібастұз, Балқаш қалаларында ЖЭО-ны жаңғырту жобалары жүзеге асырылып жатыр. Алматы, Теміртау, Риддерде жылу қуаттары жаңартылуда, сонымен бірге Ақтау, Атырау, Орал, Тараз, Екібастұз (ГРЭС-2) қалаларында стансалардың қуаттарын кеңейту жұмыстары жалғасуда. Одан бөлек Ақтөбе, Атырау, Өскемен, Көкшетау, Қызылорда, Семей, Тараз, Түркістан, Екібастұз (ГРЭС-3) қалаларында жаңа генерация көздерінің жобалары бо­йынша жұмыстар жүргізіліп келеді.

Осымен екінші жыл қатарынан жылу маусымы айтарлықтай апатсыз өтіп жатыр деуге болады.

Президент энергетикалық тұрақты­лық­ты ұлттық қауіпсіздік мәселесі деп атап, мұндағы шешімдер ондаған жылдар ілгері қабылдануға тиіс екенін үнемі айтып келеді. Бұл ретте елімізде электр энергиясын өндіру жоспарлы түрде өсуде. Мәселен, ол 2019 жылғы 106 млрд кВт/сағаттан 2025 жылы 123,1 млрд кВт/сағатқа дейін жетті. Салыстырмалы түрде айтсақ, жеті жылда іске қосылған қуат­тар­дың жалпы көлемі Алматы қала­сы мен Алматы облысының бір жарым жылдық тұтынатын электр энергиясына тең.

Жалпы алғанда, 2027 жылдың бірінші тоқсанының соңына қарай Қазақстан электр энергиясы тапшы елдер қатарынан шығып, профициттік деңгейге өтеді.

Сол сияқты Алматыдағы ЖЭО-2 мен ЖЭО-3-ті табиғи газға ауыстыруға ерекше назар аударылып отыр. Бұл екі ЖЭО-ны толық көшіру осы жылдың соңына дейін аяқталады. Бірнеше жүз миллиард теңге тұратын жобалар қаланың экологиясын айтарлықтай жақсарта түспек.

Ұзақмерзімді генерация балансын қалыптастыру үшін атом энергетикасын дамыту маңызды шешім болды.

АЭС құрылысы электр қуатына сұра­ныс арта түскен бүгінгідей жағдайда зиянды қалдықтардың ауаға таралуын азай­тып, генерация көздерін әртарап­тан­ды­руды қамтамасыз етеді.

Жоба, сонымен қатар, алдағы уақыт­тағы технологиялық дамудың, өндіріс­ті локализациялаудың және инженерлік кадр даярлаудың берік негізі болмақ.

Президент жариялаған «Таза Қазақ­стан» бастамасы жалпыұлттық идея­ға ұласты. Бүкіл ел бойынша миллион­даған адам экологиялық акция­ларға шығып, табиғи аймақтарды қоқыстан тазарту, көгалдандыру, қалпына келтіру жұмыстарын жүргізіп жатыр. Жүздеген мың тонна қоқыс жиналып, миллиондаған ағаш көшеттері отырғызылды. Осы идея­ның арқасында экологиялық мәде­ниет қалыптасып, тазалық пен тәртіп күнделікті өмір салтына айналды.

Президент «Әркім өзінен бастауы керек» қағидатына өз тәжірибесімен үлгі көрсетіп келеді. Мемлекет басшысы қорша­ған ортаның ғана емес, адамның ой-санасының тазалығына да айрықша мән береді. Бұл бастама ел азаматтарының, әсіресе жастардың тарапынан қолдау та­уып, ауқымды қоз­ға­лысқа айналды.

Экологиялық күн тәртібінде Мемлекет басшысы су қауіпсіздігі мәсе­лесіне баса назар аударып отыр. Президент тапсырмасы бойынша қазір 20 жаңа су қоймасын салу, кемінде 15 мың шақырым ирригациялық каналды реконструкция­лау бағдарламасы жүзеге асырылып келеді.

Еліміздегі көлемді су айдындары – Каспий мен Арал теңіздерін сақтап қалу мәсе­лесі бірінші кезекке шықты. Елі­­­мізде аталған акваторияның өзекті мәсе­­ле­лерін терең зерделеу үшін Каспий теңізі­нің Қазақ ғылыми-зерттеу институты құрылды.

Жинақтап келгенде бұл экологиялық қауіп­сіздік пен табиғатты тұрақты пай­да­­ла­нудың кешенді тәсілін қалып­тастырады.

Жаһандық су ресурстары тақырыбын­­дағы маңызды мәселелердің бірі – мұз­дық­тарды сақтап қалу. Сарапшы­­лар­дың болжамынша, 2100 жылға қарай Орталық Азиядағы мұздықтар көлемі айтар­лықтай кішірейеді. Президент осы мәселелерге де айрықша назар аударып отыр.

Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық деңгейде «Су мұнаралары серіктестігін» құру бастамасын көтерді, оның мақсаты – мұз­дықтарды зерттеу әрі қорғау үшін жаһан­дық зерттеу орталықтарының күш-жіге­рін біріктіру, сол арқылы гляцио­­­ло­­­­гия­­­лық ғылымды қолдауды ортақ бір жүйеге келтіру.

Әлеуметтік саясатта да сапалы реформалар жүзеге асырылып жатыр. Бюд­жет­тегі әлеу­меттік мақсаттағы шы­­­ғыс­тар бұрын­ғы­сынша жоғары деңгейде сақталып отыр, мәселен, 2025 жылы республикалық бюджеттен аталған салаға 9,3 трлн теңге бағытталды, бұл жалпы шығыстардың 36,5%-ын құрайды.

Сонымен қатар қолдау көрсету философиясы да өзгертілді: көмек мақсатты, әділ әрі ынталандыратындай болуы керек. Ал кейінгі уақыттары қарқынды енгізіліп жатқан цифрлық құралдар үй шаруашылықтарының дамуын дәлірек бағалауға, тиімсіз төлемдерді қысқартуға және ресурстарды неғұрлым өзекті бағыт­­тарға қайта бөлуге мүмкіндік береді.

Осы тұста кейінгі жылдары адами капиталға жұмсалатын инвестициялар айтарлықтай өсе түскенін айта кету керек: білім беру мен ғылымға салынған инвес­тициялар бес еседен асты, денсаулық сақтау мен әлеуметтік қызмет көрсетуге 3,7 есе өсті. Маңызды көрсеткіштердің бірі – өмір сүру ұзақтығы, ол елімізде шамамен 76 жасқа жетті, бұл көрсеткіш 2019 жылмен салыстырғанда 3 жылға артық.

Өскелең ұрпақтың жағдайына да ерек­ше көңіл бөлініп келеді. Осы орайда «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы – Прези­денттің маңызды бастамаларының бірі.

Бағдарлама шеңберінде қазақс­тан­дық балалардың шотына Ұлттық қор­дың инвестициялық кірісінен жыл сайын қаражат аударылады, оны әр бала 18 жасқа толғаннан кейін білім алуға немесе тұрғын үй жағдайларын жақсарту мақ­са­тында пайдалана алады. Бағдарлама жүзеге асы­­­­рыл­ған үш жыл ішінде еліміздегі жеті млн баланың шотына 2,5 млрд доллардан астам қаражат аударылды.

Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша 2026–2030 жыл­дарға арналған «Қазақстан балалары» бірыңғай бағ­дар­ламасы бекітілді, ол Қазақстандағы бала­лардың құқықтары мен әл-ауқатын қам­тамасыз ету бо­йынша барлық қол­­­да­­­ныстағы және жоспарланған іс-шара­­­лардың басын біріктіреді. Аталған құжат елдегі әрбір баланың құқықтары мен әл-ауқатын жүйелі түрде қорғауды қам­­­та­масыз ететін орнықты мемлекеттік сая­саттың негізі болып табылады.

Бұдан бөлек, Мемлекет басшысы айқындап берген басымдықтардың бірі – мектеп инфрақұрылымындағы қор­даланған проблемаларды жою. Осы мақ­сатта кейінгі жеті жылда 1 300-ден астам жаңа мектеп салынды, апатты және үш ауысымды білім ошақтарының саны айтар­лық­тай азайып, материалдық-тех­ни­калық база жаңартылды. Прези­дент бастамасымен жүзеге асырылып жатқан «Келешек мектептері» ұлттық жобасы аясын­да ғана 2023–2025 жылдары бүкіл еліміз бойынша ең жоғары халықаралық стан­­дарт­тарға сәйкес келетін 217 мектеп салын­ды.

TALIS-2024 халықаралық зерттеуіне сәйкес, Қазақстан мұғалімдердің еңбек­ақы­­сымен қанағаттану деңгейі бойынша әлем елдерінің үздік бестігіне кірді. Егер 2018 жылы бұл көрсеткіш небәрі 39% болса, 2024 жылы 71%-ға жетті. Еліміздегі педа­­­гогтердің 95%-ы өз жұмысына көңілі тола­тынын айтты.

Мектепке дейінгі ұйымдар желісі де кеңейіп, олардың қатары 12 мыңға жетті. Медициналық мекемелер саны 830-ға дейін артты, ал дәрігерлердің саны 83 мыңнан асты. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бағалауынша, еліміз ана өлімінің төмендеу қарқыны бойынша әлемдегі жетекші он елдің қатарына кіреді: көрсеткіш тарихи минимумға дейін төмендеді.

Президенттің бастамасы бойынша 2021 жылы «Аңсаған сәби» бағдарламасы іске қосылды, оның шеңберінде жыл са­йын экстра­корпоральды ұрықтандыру рәсім­де­рін жүргізуге 7 мың квота бөлінеді, бүгін­де бұл бағдарламаны 28 мың әйел пайдаланды. Бағ­дарлама іске қосылғалы 11 мың нәресте дүниеге келді.

Ғылым мен жоғары білімді дамыту Президент тарапынан техно­логиялық және экономикалық өсім­нің стратегиялық негізі ретінде қарас­тырылып отыр. Елі­мізде зерттеу уни­­вер­ситеттері мен ғылыми орта­­лық­тарды қолдау күшей­тіліп, ғылыми зерт­теулерге арналған грант­тар саны артып келеді.

Қазақстанда жетекші шетелдік универ­си­теттердің филиалдары мен өкілдіктері ашылып, бірлескен кампус­тар мен білім беру бағдарламалары құрылуда, бұл шетелге білім іздеп кетушілер қатарын азайтып, жаһандық ака­­­демиялық кеңістікке ықпалдасу үде­рісін кеңейтеді.

Мемлекет басшысы біздің алдымызға ғылымды өнеркәсіппен интеграциялау міндетін қойды. Олардың ішінде әзірлемелерді коммерцияландыру, университеттер жанынан ғылыми парктер мен инновациялық экожүйелер құру бас­тамалары бар.

Сондай-ақ бұқаралық спорт пен қолжетімді спорттық инфрақұрылымды дамыту – Президент саясатының басым бағыты санатында.

Өңірлерде жүздеген спорт нысандары бой көтеріп, жаңғырту жұмыстары жүргізілді, мыңдаған мектеп және аула алаңдары желісі жұмыс істейді, ал аза­­мат­­­тар­дың дене шынықтырумен жүйе­лі түрде айналысу деңгейі 45%-ға жетті.

Бұл ретте жаңадан салынған әлеу­­меттік және инфрақұрылымдық нысан­дар­дың бір бөлігі қайтарылған активтер есебінен қаржыландырылып жатқанын атап өту аса маңызды. Өйткені бұл бюджетке салмақ салмай, өткір проблемаларды жедел шешуге мүмкіндік берді.

Мәселен, денсаулық сақтау саласында 183 нысан қайтарылған қаражат есебінен салынды, бұл «Ауылда ден­саулық сақтауды жаңғырту ұлттық жобасын» жүзеге асыру қарқынын арттыруға мүмкіндік берді. Нәтижесінде, бүгінде Ұлттық жоба аясында еліміздің ауылдық елді мекендерінде жаңадан бой көтерген 655 алғашқы медициналық-санитарлық көмек нысаны жұмыс істеп тұр. Бұдан бөлек, осы қаражат есебінен Шығыс Қазақстан облысындағы көпсалалы ауру­хана мен Гематология орталығының, Маңғыстау облысындағы жедел медици­­налық жәрдем станса­сының, Қарағанды облысындағы онко­логиялық диспансердің опера­ция­лық-реанимациялық блогінің және басқа да ірі медициналық орталық­тардың құры­лысы жүріп жатыр.

Ел экономикасына қайтарылған қаражат есебінен 227 сумен қамтамасыз ету нысаны реконструкциялан­ды. Сондай-ақ мектептердің, спорт нысан­да­­рының құрылысына, коммунал­дық инфра­құрылымға және басқа да әлеу­меттік маңызы бар жобаларға қара­жат жұм­салуда. Тағы бір жарқын мысал ретін­де былтыр пайдалануға беріл­ген Kokshe Arena көпсалалы спорт кешенін және Ақмола облысының Зеренді ауы­лында жаңадан салынған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебін, Пет­ро­павл­дағы балабақша ғимаратын, Түркістан облы­сындағы музыка мектебін айтуға болады. Мұндай нысандар еліміз­дің әр өңірінде бар.

Айта кету керек, активтерді қайтару саясаты тек заң аясында жүзеге асырылады және міндетін адал атқаратын заңды кәсіп­кер­лік қызметке ешқандай әсер етпейді.

Қаражатты ашық әрі мақсатты пайдалану болжамды іскерлік ортаны қа­лып­тастырып, инвестициялық тартым­дылықты нығайту құралы ретінде инвес­торлардың сенімін арттыра түседі.

Мемлекеттік басқару жүйесінде де елеулі өзгерістер орын алды. Бюд­жет және салық саясаты біртіндеп тұрақ­та­лып келеді, ортамерзімді жоспарлау тетіктері күшейтілді, мемлекеттік бағдарламалардың тиімділігін бағалау құралдары енгізілді. Бюджет процесі нәтижеге және даму басымдықтарына бағдарланып отыр, бұл шығыстарды әлеуметтік-экономикалық мақсаттармен байланыстыруға мүмкіндік береді.

Салық реформасы – уақтылы қабыл­данған шешім болды. Ол қорда­ланған мәселелердің жауабын табуға жол ашты. Салық реформасы айқын әрі әділ жүйені қалыптастыруға, бизнестің жасанды түрде бөлшектену мүмкіндіктерін азайтуға және адал әрі әділ бәсекелестікке жағдай жасауға бағытталған.

Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес салық қызметі бизнес және азаматтармен өзара іс-қимылдың сервистік моделіне көшуде: салық қызметтерін цифрландыру, тәуекелдердің алдын ала отырып қадағалау және есеп беруді автоматтандыру, фискалдық тұрақ­ты­­лықты қолайлы әрі болжамды ортамен үйлестіре отырып, адал салық төлеу­шілерге жүктемені азайтады.

Мемлекеттік және қоғамдық өмірдің барлық саласында Қасым-Жомарт Тоқаев­тың «Заң мен Тәртіп» қағидаты басты орында тұр.

Аталған ұстаным қоғамдық қауіпсіз­дік пен құқық үстемдігіне толық кепілдік береді әрі Әділетті Қазақстанды құрудың негізгі шарты болып табылады.

Азаматтардың, қоғамның және мем­ле­кеттің құқықтары мен заңды мүд­делерін қорғау – басты басымдық. Бү­гінде құқық қорғау жүйесін жаң­ғыр­ту, оның жұмы­­сы­ның ашықтығын арттыру бойынша жүйе­­лі жұ­мыстар жүзеге асырылып жатыр.

Мәселен, озық цифрлық шешімдер енгізілуде, сервистік полиция практикасы дамып, кадрлық әлеует нығайтылып жатыр.

Мемлекет басшысының тапсырмасымен цифрлық трансформация жүзеге асуда. 2019 жылдан бері Қазақстан жеке­леген қызметтерді цифрландыру­­дан бастап, оның кең ауқымды моде­­­ліне дейінгі жолдан өтті. Бұл инфрақұрылымдағы маңызды тетіктердің қатарында мемлекеттік органдар мен жекеменшік сервистер арасында деректер алмасуды қамтамасыз ететін және цифрлық бизнес модельдері мен қар­жылық техникалық шешімдер үшін ашық экожүйені қалыптастыратын Smart Bridge интеграциялық платформасын айтуға болады. Цифрландыру біздің мем­­ле­кетке азаматтарға проактивті формат­та қызмет ұсынып, қолдау көрсетуге мүм­кін­дік берді.

Цифрландырудың экономикалық әсерін бюджет шығыстары мен әлеуметтік қол­­­даудың тиімділігін арттыру арқылы бай­­­қауға болады. Қазақстан БҰҰ EGDI индек­сінде 193 елдің ішінде 24-орында тұр және онлайн-сервистер деңгейі бойынша әлем­­дік көшбасшылардың ондығына кіреді.

Бұған қоса, Президент бастамасымен Alem.ai халықаралық жасанды интеллект орталығы құрылды, ол қазірдің өзінде зерт­­­­теушілерді, стартаптар мен новатор­лар­ды тарту алаңына айналып үлгерді.

Мемлекет басшысы 2026 жылды Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жариялағаны белгілі. Үкімет экономика мен мемлекеттік басқарудың барлық саласына озық технологиялар мен жасанды интеллектіні енгізуге бағыт­талған Digital Qazaqstan стратегиясын әзірлеп жатыр.

Қасым-Жомарт Тоқаев ел тізгінін қо­лына алған жеті жыл дағдарыстарға жедел әре­кет етуден жүйелі дамуға көшу кезеңі болды: экономика анағұрлым әр­та­раптан­дырылған, инвестициялар ор­нықты, инфрақұрылым барынша сенімді, әлеу­меттік саясат мейлінше тиімді бола түсті.

Осынау батыл қадам Қазақстанға инс­ти­ту­ционалдық тұрғыда қалыптасқан мо­дель мен ұзақмерзімді басымдықтарға сүйе­­не отырып, болашаққа сеніммен қа­рау­ға мүмкіндік береді.

Бүгінде Қазақстан дамудың тарихи кезеңінде тұр. Мемлекет басшы­сы­ның бастамасымен кең ауқымды ашық талқылау қорытындысы бойынша сарап­шы­лардың және ғылыми қауым­дас­тық­тың, қазақстандық қоғам­ның бар­лық сала өкіл­­дерінің пікірі еске­рілген еліміздің түбе­гейлі жаңа Конс­ти­ту­ция­­­­сының жоба­сы әзірленді.

Жаңа Ата заңымыздың басты ерек­шелігі — оның өршіл рух пен кемел келе­шекке деген ұмтылысында. Құжат халық­тың арман-мұратымен үндесіп жатыр. Онда мемлекеттің ең жоғары лауа­зымды тұлғасы – Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан Респуб­ли­касы ұзақмерзімді тұрақты дамуы­ның берік негізін қалап, бірнеше буын ұрпақтың амандығы мен қауіпсіз өмірін қам­­тамасыз етудегі ерік-жігері айқын көрі­ніс тапқан.

Мен еліміздің азаматтары дұрыс таңдау жасап, Мемлекет басшысының бас­­­тамасын қолдап, Қуатты, Әділетті, Өркендеген Қазақстанды құруға өз үлесін қосатынына сенімдімін.

Олжас Бектенов, Қазақстан Республикасының Премьер-министрі Egemen Qazaqstan газетінде жарық көрді.

Қазақстанның Премьер-министрі мен Үкіметі жаңалықтарынан хабардар болыңыз — ресми Telegram-каналға жазылыңыз