Президент Касым-Жомарт Токаев провел заседание Совета глав государств – учредителей Международного фонда спасения Арала
Қасым-Жомарт Тоқаев Халықаралық Аралды құтқару қоры құрылтайшы мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысын өткізді
Рабочий вывод
Что важно в документе
МФСА является ключевой региональной платформой для координации водной и экологической политики в Центральной Азии.
Цифровизация водной сферы и внедрение автоматизированного мониторинга в бассейнах Сырдарьи и Амударьи для прозрачности данных.
Водная проблематика должна восприниматься как общая региональная и международная задача.
Под председательством Президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева в Акорде состоялось заседание Совета глав государств – учредителей Международного фонда спасения Арала. В своем выступлении Глава нашего государства выразил признательность лидерам Кыргызстана, Таджикистана, Туркменистана и Узбекистана за участие в саммите. – Эта встреча наглядно подтверждает нашу приверженность принципам устойчивого развития региона, стремление продвигать прагматичную и согласованную экологическую повестку. Сегодня мы обсудим перспективы развития Фонда, наметим консолидированные решения, нацеленные на сохранение экосистемы бассейна Аральского моря. Это проблема широкого международного масштаба, поэтому к нашей работе приковано внимание многих государств, международных организаций. Тема спасения Арала много лет на слуху и в нашем регионе, и во всем мире. Обеспечение стабильности и процветания региона – наша общая и вполне достижимая задача. Надеюсь, эта встреча придаст импульс укреплению сотрудничества и принесет реальную пользу всем государствам региона, – отметил Касым-Жомарт Токаев. Президент подчеркнул, что Международный фонд спасения Арала – единственная региональная институциональная платформа, призванная обеспечить координацию усилий государств в решении водохозяйственных и экологических вопросов в Центральной Азии. – Фонд играет значительную роль в консолидации международной поддержки и реализации совместных инициатив, направленных на сохранение Аральского моря. В рамках председательства в МФСА Казахстан при активном содействии всех государств-учредителей последовательно содействует решению многочисленных актуальных задач. Например, усиливается сотрудничество в водно-энергетической сфере, расширяются механизмы финансирования проектов, приняты меры по повышению координирующей роли Исполнительного комитета Фонда. Укрепилось взаимодействие с международными партнерами, в том числе со структурами ООН, финансовыми институтами и донорами. Активизировалась работа в рамках международных природоохранных инициатив. Исполком Фонда принял участие в ряде важнейших мероприятий, включая саммит One Water в Эр-Рияде, 7-ю Ассамблею ООН по окружающей среде в Найроби, а также конференции СОР-29 в Баку и СОР-30 в Белене. В фокусе пристального внимания находится процесс реализации Программы действий по оказанию помощи странам бассейна Аральского моря и Региональной программы по охране окружающей среды для устойчивого развития Центральной Азии. Помимо этого, с участием международных организаций реализуются более 30 региональных проектов. Общий объем финансирования этих программ и инициатив превышает два миллиарда долларов. Важный вклад в улучшение здоровья и благополучия жителей Приаралья призвана внести разработанная Казахстаном в партнерстве со Всемирной организацией здравоохранения региональная Дорожная карта на 2026-2029 годы, – сообщил Глава государства. Отдельно Касым-Жомарт Токаев остановился на положительных результатах совместных усилий по восстановлению экосистемы Северного Арала. – Увеличение объема воды в море с 18,9 до 23,5 кубических километров плодотворно повлияло на рыбное хозяйство и, в целом, социально-экономическую ситуацию в Приаралье. Создан уникальный природный и научный объект – геопарк «Арал», призванный стать моделью устойчивого развития этой территории. Главная цель проекта – сохранение природно-экологического и исторического наследия Аральского моря. Сейчас ведется работа по включению объекта в Глобальную сеть геопарков ЮНЕСКО. Таким образом, казахстанское председательство было нацелено на повышение эффективности Фонда. Выражаю искреннюю признательность всем государствам-учредителям за поддержку и конструктивное взаимодействие. Уверен, общими усилиями, сохраняя преемственность в целеполагании и практической работе, мы сможем добиться еще больших успехов в деле обеспечения устойчивого будущего для наших народов, – заявил Президент Казахстана. По словам Главы государства, анализ текущего состояния бассейна Аральского моря показывает, что несмотря на достигнутые успехи степень роста экологических угроз опережает масштабы принимаемых мер по их нивелированию. – Вам хорошо известна тревожная экологическая ситуация в бассейне Арала. Климат в Приаралье заметно изменился: температура летом повысилась в среднем на 2-2,5 градуса, усилилась засушливость, зимы, напротив, стали холоднее. В радиусе 100 километров существенно сократилось количество осадков. Частота и масштаб пыльных бурь растут. Из пустыни Аралкум в атмосферу ежегодно поднимаются десятки миллионов тонн соли, песка, различных химических веществ. Они обнаруживаются в самых отдаленных регионах мира, например, в Северном Ледовитом океане, оказывают негативное влияние на почвы, экосистемы и здоровье людей далеко за пределами региона. Серьезную обеспокоенность вызывает воздействие аэрозольных выбросов на ледники Тянь-Шаня и Памира. По данным Всемирной метеорологической организации, последний гидрологический год для ледников стал одним из самых худших за весь период наблюдений (с 1950 года). Сокращение ледников крайне негативно сказывается на водной безопасности всего региона. При этом уровень водопотребления стабильно растет. Свыше 80 процентов всех водных ресурсов используется в сельском хозяйстве, тогда как потери в оросительных системах продолжают оставаться недопустимо большими. В этих условиях требуется выработка согласованных и долгосрочных решений. Давайте покажем пример, который продемонстрировал бы миру нашу способность совместно, продуктивно разрабатывать решения стратегического значения и масштаба, – предложил Касым-Жомарт Токаев. Президент призвал рассматривать водную проблематику как общую для стран региона актуальную тему, имеющую широкое международное звучание. – Это проблема не национального уровня, не тактическая, а стратегическая задача мирового значения. Поэтому важно перейти к практическим действиям, включая обновление организационных механизмов работы Фонда. Это позволит усилить прикладной характер его деятельности. На наш взгляд, следовало бы укрепить роль Фонда как центральной региональной платформы, в рамках которой можно было бы эффективно решать вопросы воды, экологии и устойчивого развития в интересах всех стран Центральной Азии. Наработанный опыт взаимодействия нельзя утратить. По наблюдениям международных экспертов, в водной политике государств региона в последние годы преобладают национальные приоритеты, а международные аспекты, то есть сотрудничество друг с другом, учет интересов соседних стран, отходят на второй план. По их мнению, в этом основная причина водно-энергетических дисбалансов, нарушений установленного порядка управления ресурсами трансграничных рек, отсутствия внимания к экологическим последствиям. В этих сложных условиях критически важно попытаться осуществить, хотя бы частично, гармонизацию наших водных стратегий, что также позволит масштабировать наиболее успешные практики водосбережения. На прошлогодней Консультативной встрече глав государств Центральной Азии мною было предложено принять Рамочную конвенцию по водопользованию в соответствии с международными стандартами. Такая Конвенция позволила бы закрепить согласованные принципы многостороннего взаимодействия и повысить эффективность трансграничного водопользования. Прошу обратить внимание на это предложение, – сказал Глава нашего государства. Касым-Жомарт Токаев назвал насущной задачей цифровизацию водной сферы, в частности, внедрение единой автоматизированной системы мониторинга в бассейнах Сырдарьи и Амударьи, которая позволит обеспечить прозрачность и достоверность данных. – Казахстан и Узбекистан приступили к автоматизации десяти участков в бассейне Сырдарьи. Можно было бы масштабировать данный опыт в рамках всего бассейна Аральского моря. Сохраняет актуальность вопрос дальнейшего институционального развития Фонда. Считаю, что данный процесс несколько затянулся. В качестве первоочередной меры предлагается завершить формирование Межгосударственной энергетической комиссии. Практика показывает, что координация действий в области энергетики играет большую роль в стабильном, надежном водоснабжении наших стран. Поэтому, на наш взгляд, важно синхронизировать совещания водохозяйственной и энергетической комиссий Фонда. Полагаем возможным сначала запустить деятельность Межгосударственной энергетической комиссии в привязке к бассейну реки Сырдарьи. В последующем, по мере отработки механизмов взаимодействия, можно будет расширить этот формат с охватом всего бассейна Аральского моря. Рассчитываем, что такой поэтапный подход позволит обеспечить баланс интересов всех государств региона, – заметил Президент Казахстана. По мнению Главы государства, в условиях нарастания в регионе водных и экологических вызовов крайне важно консолидировать усилия, проявить солидарность с целью совместного преодоления разногласий на основе взаимоприемлемых компромиссов. – Как известно, Кыргызстан приостановил свою деятельность в Фонде. Это суверенное право Кыргызского государства, и Казахстан его уважает. При этом Казахстан высоко ценит развитие контактов с Кыргызстаном на рабочем уровне между ведомствами и готов к дальнейшей совместной работе. Подчеркну: опыт Кыргызстана крайне важен для устойчивого развития всей Центральной Азии. Поэтому полагаем, что рано или поздно произойдет восстановление присутствия Кыргызстана в МФСА. Во всяком случае, мы бы этому порадовались. Для укрепления роли Фонда в нашем регионе предлагается интегрировать водные вопросы в повестку других форматов нашего многостороннего взаимодействия, в том числе Консультативных встреч, – сообщил Касым-Жомарт Токаев. Наряду с этим Президент указал на важность усиления совместной работы с международными организациями, донорами и финансовыми институтами для дополнительного фондирования востребованных проектов. – Сегодня на пленарном заседании Регионального экологического саммита я еще раз поднял инициативу создания Международной организации по воде в рамках ООН в качестве ее специализированного института. Формирование такой структуры – веление времени. Это признается в международном водном сообществе. Она будет способствовать консолидации усилий мирового сообщества в вопросах обеспечения водной безопасности региона. Никакого вреда от такой организации, работающей в рамках мандата ООН, не будет ни одной стране, тем более государствам Центральной Азии. Поэтому вновь обращаюсь с просьбой поддержать данную инициативу, которую можно было бы представить в ООН как общую инициативу всех стран Центральной Азии. В таком случае можно было бы предложить разместить отдельные сегменты UN Water в ряде столиц государств Центральной Азии. Кроме того, с целью привлечения дополнительного внимания мировой общественности к вопросам сохранения водной системы Арала предлагается совместно выступить с инициативой учреждения Международного дня Аральского моря, рек Амударьи и Сырдарьи под эгидой Организации Объединенных Наций. Все высказанные мною предложения соответствуют нашим общим интересам, в них нет политического популизма и, тем более, второго дна, – отметил Глава государства. В заключение Касым-Жомарт Токаев подчеркнул, что судьба Арала – это не только огромный экологический вызов для государств региона, но и своего рода публичный тест действовать сообща для достижения конкретных практических результатов. – Будущее нашего региона зависит исключительно от нас – от доверительного диалога и тесного сотрудничества между нашими странами. Обращаюсь с призывом к уважаемым коллегам-президентам, дорогим братьям. Вы все компетентные и опытные люди, хорошо понимаете важность именно водного вопроса. Не будет в регионе воды, не будет здесь государств Центральной Азии, будет вода – жизнь нашей молодежи станет лучше и светлее. Как говорится, вода – это жизнь. Уверен, нынешний саммит придаст мощный импульс деятельности Международного фонда спасения Арала, станет отправной точкой нового этапа регионального взаимодействия на благо наших народов, – заявил Президент Казахстана. В ходе заседания Совета глав государств – учредителей Международного фонда спасения Арала также выступили Президент Кыргызстана Садыр Жапаров, Президент Таджикистана Эмомали Рахмон, Президент Туркменистана Сердар Бердымухамедов, Президент Узбекистана Шавкат Мирзиёев, председатель Исполнительного комитета Международного фонда спасения Арала Асхат Оразбай. По итогам саммита были подписаны следующие документы: Решение Глав государств – учредителей Международного фонда спасения Арала «О ходе председательства Республики Казахстан в Международном фонде спасения Арала»; Решение Глав государств – учредителей Международного фонда спасения Арала «Об объявлении 26 марта международным днем Аральского моря, рек Амударья и Сырдарья»; Решение Глав государств – учредителей Международного фонда спасения Арала «Об избрании Президента Международного фонда спасения Арала»; Астанинское заявление Глав государств – учредителей Международного фонда спасения Арала.
Ақордада Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен Халықаралық Аралды құтқару қоры құрылтайшы мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысы өтті.
Мемлекет басшысы Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан көшбасшыларына саммитке қатысқаны үшін ризашылығын білдірді.
– Бүгінгі кездесу өңірді орнықты дамыту қағидаттарына, прагматикалық және өзара келісілген экологиялық күн тәртібін ілгерілетуге бейіл екенімізді растайды. Осы жиында Қордың даму перспективасын талқылап, Арал теңізі бассейнінің экожүйесін сақтауды көздейтін ортақ шешімдерді айқындаймыз. Бұл кең ауқымдағы халықаралық мәселе болғандықтан, біздің жұмысымызға көптеген мемлекеттер, халықаралық ұйымдар назар аударып отыр. Аралды құтқару мәселесі көп жылдар бойы аймақта да, әлемде де айтылып келеді. Өңірдің тұрақтылығын қамтамасыз ету және өркендету – ортақ әрі қол жеткізуге болатын міндет. Аталған басқосу ынтымақтастықты нығайтуға тың серпін беріп, аймақ мемлекеттеріне пайдасын тигізеді деп үміттенемін, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президент Халықаралық Аралды құтқару қоры Орталық Азиядағы су шаруашылығы мен экологиялық мәселелердің шешімін табу үшін өңірдегі мемлекеттердің күш-жігерін ортақ арнаға ұйыстыратын бірден-бір институционалдық платформа екеніне тоқталды.
– Қор Арал теңізін құтқаруға бағытталған халықаралық қолдау шараларын шоғырландырып, бірлескен бастамаларды іске асыруда айтарлықтай рөл атқарады. Қазақстан Қорға төрағалық ету барысында барлық құрылтайшы мемлекеттердің қатысуымен көптеген өзекті міндеттердің шешімін табуға дәйекті түрде ықпал етті. Мысалы, су-энергетика саласындағы ынтымақтастық нығайып, жобаларды қаржыландыру тетіктері кеңейіп келеді. Қордың Атқарушы комитетінің үйлестіру қызметін арттыру жөнінде шаралар қабылданды. Халықаралық әріптестермен, соның ішінде БҰҰ құрылымдарымен, қаржы институттарымен және донорлармен ықпалдастық күшеюде. Халықаралық табиғатты қорғау бастамалары аясындағы жұмыс жанданды. Қордың Атқарушы комитеті бірқатар маңызды жиынға, атап айтқанда, Рияд қаласында өткен One Water саммитіне, Найробиде ұйымдастырылған БҰҰ-ның қоршаған орта жөніндегі 7-ші Ассамблеясына, сондай-ақ Бакудегі СОР-29 және Белендегі СОР-30 конференцияларына қатысты. Арал теңізі бассейніндегі елдерге көмек көрсету жөніндегі іс-қимыл бағдарламасына және Орталық Азияның тұрақты дамуы үшін қоршаған ортаны қорғау жөніндегі Өңірлік бағдарламасына жіті назар аударылып отыр. Сонымен қатар халықаралық ұйымдардың қатысуымен 30-дан аса өңірлік жоба жүзеге асырылуда. Аталған бағдарламалар мен бастамаларды қаржыландырудың жалпы көлемі екі миллиард доллардан асады. Қазақстанның Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен серіктесе отырып әзірлеген 2026-2029 жылдарға арналған Өңірлік жол картасы Арал маңы тұрғындарының денсаулығын жақсартуға және әл-ауқатын арттыруға үлес қосады, – деді Мемлекет басшысы.
Қасым-Жомарт Тоқаев Солтүстік Аралдың экожүйесін қалпына келтіру бойынша бірлескен күш-жігердің арқасында оң нәтижеге қол жеткізілгеніне мән берді.
– Теңіздегі су көлемінің 18,9-дан 23,5 текше шақырымға дейін ұлғаюы Арал маңындағы балық шаруашылығына, жалпы әлеуметтік-экономикалық ахуалға жағымды әсер етті. «Арал» геопаркі құрылды. Бұл – аумақтың орнықты даму үлгісі бола алатын бірегей табиғи әрі ғылыми нысан. Жобаның басты мақсаты – Арал теңізінің табиғи-экологиялық және тарихи мұрасын сақтау. Қазіргі уақытта оны ЮНЕСКО геопарктері жаһандық желісінің нысандары қатарына қосу бойынша жұмыс жүргізіліп жатыр. Осылайша, Қазақстанның төрағалығы Қордың тиімділігін көтеруге бағытталды. Қолдау көрсетіп, бірлесе әрекет еткен барлық құрылтайшы мемлекеттерге шынайы алғысымды айтамын. Жұмыла жұмыс істеп, мақсат пен нақты істі сабақтастыра отырып, халықтарымыздың тұрақты болашағын қамтамасыз етуде бұдан да зор табыстарға қол жеткізе алатынымызға сенімдімін, – деді Қазақстан Президенті.
Мемлекет басшысының айтуынша, бүгінгі жетістіктерге қарамастан, экологиялық қатерлердің өсу қарқыны оны төмендету мақсатында қабылданған шаралардан асып түседі. Мұны Арал теңізі бассейнінің қазіргі жағдайын талдау нәтижелері көрсетіп отыр.
– Арал бассейніндегі экологиялық ахуал алаңдатарлық. Оны барлығыңыз жақсы білесіздер. Арал маңайындағы климат айтарлықтай өзгеріске ұшырады: жаздағы ауа температурасы орта есеппен 2-2,5 градусқа көтерілді, құрғақшылық күшейіп, қыс суық бола түсті. 100 шақырым шеңберінде жауын-шашын көлемі азайды. Құмды дауыл жиіледі. Аралқұм шөлінен жыл сайын ондаған миллион тонна тұз, құм, түрлі химиялық заттар атмосфераға көтеріледі. Олар әлемнің ең шалғай түкпірлерінен, мәселен, Солтүстік Мұзды мұхиттан табылып, алыс аумақтағы топыраққа, экожүйеге және адамдардың денсаулығына зиян келтіріп отыр. Теңіз табанынан ұшқан тұзды шаңның Тянь-Шань мен Памир мұздықтарына дейін жетуі алаңдаушылық туғызады. Дүниежүзілік метеорология ұйымының мәліметіне сүйенсек, мұздықтар үшін кейінгі гидрологиялық жыл бақылау жұмыстары басталғаннан бергі (1950 жылдан) ең нашар кезең болған. Мұздықтардың азаюы тұтас аймақтағы су қауіпсіздігіне қатер төндіруде. Сондай-ақ су тұтыну көлемі тұрақты түрде артып келеді. Барлық су ресурстарының 80 пайыздан астамы ауыл шаруашылығы мақсатында пайдаланылады, яғни, суармалы жүйедегі шығын азаймай тұр. Мұндай жағдайда келісілген және ұзақмерзімді шешімдер әзірлеген жөн. Стратегиялық тұрғыдан маңызды әрі ауқымды шешімдерді бірлесіп қабылдап, өнімді жұмыс істей алатынымызды әлемге паш етейік, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президент су проблематикасын аймақ елдеріне ортақ әрі халықаралық қоғамдастық назар аударатын өзекті мәселе ретінде қарастыруға шақырды.
– Бұл ұлттық деңгейдегі немесе тактикалық емес, әлемдік маңызы бар стратегиялық міндет. Сондықтан нақты іске көшу керек. Қор жұмысының ұйымдастыру механизмдерін жаңарту да өзекті. Сол арқылы Ұйым қызметінің қолданбалы сипаты күшейе түседі. Біздің ойымызша, Қордың өңірге ортақ платформа ретіндегі рөлін нығайта түскен жөн. Осылайша, су, экология және орнықты даму мәселелерін Орталық Азия елдерінің мүддесіне сай тиімді шешуге болады. Бұған дейін қалыптасқан өзара ықпалдастықты дамытқан дұрыс. Халықаралық сарапшылардың бақылауынша, соңғы жылдары су мәселесінде аймақ елдері өз мүдделерін алға шығарып отыр. Яғни халықаралық аспектілер, өзара ынтымақтастық, соның ішінде көршілес мемлекеттердің қажеттілігі ескерілмейді. Олардың пікірінше, су-энергетика саласында тепе-теңдіктің болмауы, трансшекаралық өзендерді басқару тәртібінің бұзылуы, экологиялық зардаптың салдарын елемеу – негізгі себеп. Дәл осындай қиын жағдайда әр елдің суға қатысты стратегиясын ұштастыруға ұмтылып көру керек. Бұл су үнемдеу ісіндегі озық тәжірибелерді кеңінен таратуға мүмкіндік береді. Орталық Азия мемлекеттері басшыларының былтырғы Консультативтік кездесуінде халықаралық стандарттарға сүйене отырып, Суды пайдалану жөніндегі негіздемелік конвенция қабылдауды ұсынған едім. Мұндай конвенция қабылдау көпжақты ықпалдастықтың келісілген қағидаттарын бекітуге және трансшекаралық суды пайдаланудың тиімділігін арттыруға жол ашады. Осы мәселеге зейін қоюларыңызды сұраймыз, – деді Мемлекет басшысы.
Қасым-Жомарт Тоқаев су саласын цифрландыруды, соның ішінде Сырдария мен Әмудария бассейндерінде мониторингтеудің бірыңғай автоматтандырылған жүйесін енгізуді басты міндет ретінде атады. Бұл тетік деректердің ашықтығы мен нақтылығын қамтамасыз етеді.
– Қазақстан мен Өзбекстан Сырдария бассейніндегі он учаскені автоматтандыруға кірісті. Осы тәжірибені Арал теңізіндегі барлық бассейнге енгізуге болар еді. Қорды институционалдық тұрғыдан одан әрі дамыту мәселесі өзекті. Бұл үдеріс біршама созылып кетті деп ойлаймын. Кезек күттірмейтін міндеттің бірі – Мемлекетаралық энергетика комиссиясын құруды аяқтау. Елдерімізді тұрақты әрі сенімді түрде сумен қамту бойынша энергетика саласындағы іс-қимылды үйлестірудің маңызы зор екенін өмірдің өзі көрсетіп отыр. Сондықтан, біздің ойымызша, Қордың су шаруашылығы және энергетика комиссияларының отырыстарын ұштастырған жөн. Ең әуелі, мемлекетаралық энергетика комиссиясының Сырдария өзені бассейніндегі жұмысын жолға қою орынды деп санаймыз. Одан кейін ықпалдастық тетіктерін жетілдіре отырып, Арал теңізінің тұтас бассейнін қамту арқылы бұл форматтың аясын кеңейтуге болады. Бірнеше кезеңнен тұратын мұндай тәсіл аймақтағы барлық елдің мүддесін сақтауға мүмкіндік береді, – деді Қазақстан Президенті.
Мемлекет басшысының пікірінше, аймақтағы су мәселелері мен экологиялық сын-қатерлер арта түскен сәтте өзара келісімге келіп, кедергілерді бірлесіп еңсеру үшін күш-жігер жұмылдыру, бірлік таныту – өте маңызды.
– Баршаңызға белгілі, Қырғызстанның Қордағы қызметі тоқтап тұр. Бұл – Қырғыз мемлекетінің өз еркі. Қазақстан оған құрметпен қарайды. Бұл ретте Қазақстан ведомстволар арасындағы жұмыс деңгейінде Қырғызстанмен байланыстың дамуын жоғары бағалайды және қарым-қатынасты одан әрі жандандыруға дайын. Орталық Азияның орнықты дамуы үшін Қырғызстанның тәжірибесі өте маңызды. Сондықтан еліміз Қырғызстанның Халықаралық Аралды құтқару қорындағы қызметін ертелі-кеш жаңғыртады деп есептейді. Біз бұған тек қуанар едік. Қордың аймақтағы рөлін нығайту мақсатында көпжақты ықпалдастықтың түрлі форматында, соның ішінде Консультативтік кездесулердің күн тәртібінде су мәселесін қарастыруды ұсынамын, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Бұдан бөлек, Президент сұранысқа ие жобалардың қосымша қорын жасақтау үшін халықаралық ұйымдармен, донорлармен және қаржы институттарымен бірлескен жұмысты күшейтудің маңызына тоқталды.
– Бүгін Өңірлік экологиялық саммиттің пленарлық отырысында БҰҰ-ның мамандандырылған институты ретінде Халықаралық су ұйымын құру туралы бастаманы қайта көтердім. Мұндай құрылымды жасақтау – уақыт талабы. Бұл бастаманы халықаралық су қоғамдастығы да қолдап отыр. Аталған тетік аймақтағы су қауіпсіздігін сақтау мәселесінде әлемдік қауымдастықтың күш-жігерін шоғырландыруға ықпал етеді. БҰҰ аясында жұмыс істейтін мұндай институт ешбір елге, әсіресе, Орталық Азия мемлекеттеріне зиянын тигізбейді. Сондықтан осы бастамаға қолдау көрсетулеріңізді сұраймын. Тіпті, оны Біріккен Ұлттар Ұйымына Орталық Азия елдерінің ортақ жобасы ретінде ұсынуға болады. Осылайша, Орталық Азияның бірқатар мемлекеттерінің астаналарында UN Water ұйымының жекелеген сегменттерін ашуға мүмкіндік туады. Бұдан бөлек, БҰҰ аясында Арал су жүйесінің, Әмудария мен Сырдария өзендерінің халықаралық күндерін бекіту туралы бірлесіп бастама көтерген жөн. Сол арқылы Аралдың су экожүйесін сақтау мәселесіне әлем назарын аудара аламыз. Мен айтқан ұсыныстардың барлығы біздің ортақ мүддемізге сай келеді. Бұл – саяси популизм емес, оның ешқандай астары да жоқ, – деді Мемлекет басшысы.
Сөз соңында Қасым-Жомарт Тоқаев Арал тағдыры – аймақ елдеріне төнген зор экологиялық қауіп-қатер ғана емес, нақты нәтижеге жету жолындағы әрекеттердің сыналар шағы екенін айтты.
– Аймақтың тағдыры тек қана өз қолымызда, сенімді диалог пен елдеріміз арасындағы тығыз ынтымақтастыққа тікелей байланысты. Құрметті әріптестер, президенттер, қадірлі бауырлар, бәріңіз су мәселесінің маңызын жақсы түсінетін ықпалды әрі тәжірибелі азаматсыздар. Өңірде су болмаса, Орталық Азия елдерінің де күні қараң. Су жастарымыздың тұрмысын жақсартып, болашағын жарқын етеді. «Су – тіршілік көзі». Бүгінгі саммит Халықаралық Аралды құтқару қорының қызметіне тың серпін беріп, халықтарымыздың игілігі жолындағы өңірлік өзара ықпалдастықтың жаңа кезеңіне айналады деп сенемін, – деді Қазақстан Президенті.
Кеңес отырысында Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов, Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев, Халықаралық Аралды құтқару қоры Атқарушы комитетінің төрағасы Асхат Оразбай сөз сөйледі.
Саммит қорытындысы бойынша мынадай құжаттарға қол қойылды:
1. «Халықаралық Аралды құтқару қорына Қазақстан Республикасының төрағалық ету барысы туралы» Халықаралық Аралды құтқару қоры құрылтайшы мемлекеттер басшыларының шешімі;
2. «26 наурызды Арал теңізінің, Әмудария мен Сырдария өзендерінің халықаралық күні деп жариялау жөнінде» Халықаралық Аралды құтқару қоры құрылтайшы мемлекеттер басшыларының шешімі;
3. «Халықаралық Аралды құтқару қорының Президентін сайлау туралы» Халықаралық Аралды құтқару қоры құрылтайшы мемлекеттер басшыларының шешімі;
4. Халықаралық Аралды құтқару қоры құрылтайшы мемлекеттер басшыларының Астана мәлімдемесі.