Законы о Қазақстан Халық Кеңесі, столице и административно-территориальном устройстве рассмотрели депутаты парламента

Парламент Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаев Парламент Палаталарының бірлескен отырысына қатысып, онда «Қазақстан Халық Кеңесі туралы», «Қазақстан Республикасының астанасының мәртебесі туралы» және «Қазақстан Республикасының әкiмшiлiк-аумақтық құрылысы туралы» конституциялық заң жобалары қаралды.

Отырыс барысында Сенат депутаты Нұртөре Жүсіп «Қазақстан Халық Кеңесі туралы» заң жобасы халық мүдделерін ашық әрі жүйелі түрде білдіруге арналған институционалдық алаң қалыптастыруға бағытталғанын атап өтті. Оның айтуынша, бұл алаң азаматтардың мемлекеттік саясатты қалыптастыруға белсенді қатысуына ықпал етіп, қоғамдық келісімді нығайтуға және қоғамды шоғырландыруға, сондай-ақ негізгі шешімдерді талқылау, әзірлеу және қабылдау үдерістеріне атсалысуға мүмкіндік береді.

«Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен ұсынылған «Қазақстан Халық Кеңесі туралы» конституциялық заң жобасы мемлекет пен қоғам арасындағы диалогтың жаңа сапалық тетігін қалыптастыру жолындағы маңызды қадам. Халық Кеңесінің негізгі мақсаты – мемлекеттік саясатты қалыптастыру мен іске асыруға консультативтік қатысу, қоғамдық келісімді нығайту және жалпыұлттық диалогты дамыту. Бұл орган елдің стратегиялық даму мақсаттары төңірегінде қоғамды біріктіретін маңызды институтқа айналуға тиіс», – деді ол өз сөзінде.

Сенатор Халық Кеңесінің қызметіндегі негізгі қағидаттарға – тәуелсіздік, ашықтық және инклюзивтілікке ерекше тоқталды. Оның пікірінше, бұл қағидаттар билік пен халық арасындағы сенімнің негізі болуы тиіс. Сонымен қатар органға қоғамдық талқылаулар ұйымдастырудан бастап мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасауға дейін кең өкілеттіктер берілмек. Заң жобасында заң шығару бастамасы құқығы мен республикалық референдум бастамасын көтеру мүмкіндігіне де ерекше мән берілген.

«Үкіметтік емес ұйымдар, мәслихаттар және этномәдени бірлестіктер өкілдерінен құралған теңгерімді құрам инклюзивтілікті қамтамасыз етсе, қатаң этикалық нормалар бейтараптық пен сенімді күшейтеді. Осылайша бұл институт мемлекет пен қоғам диалогын жүйелі деңгейге көтеріп, барлық азаматтардың мүддесін үйлестіретін негізгі алаңға айналуға тиіс», – деп толықтырды Нұртөре Жүсіп.

Сенатор Сүйіндік Алдашевтің айтуынша, «Қазақстан Республикасының астанасының мәртебесі туралы» заң жобасы Астанаға тұрақты даму үшін жоғары құқықтық мәртебе бекітіп, жергілікті биліктің инфрақұрылым және тіршілікті қамтамасыз ету салаларындағы өкілеттіктерін кеңейтеді. Заңға енгізілген жаңашылдықтар қалалық ортаны жаңғыртуға бағытталған қала құрылысы саясатын жүйелендіріп, IT-секторға инвестиция тарту, инновациялық кластерлер мен ғылымды қажет ететін өндірістерді дамыту арқылы технологиялық көшбасшылыққа жол ашады.

««Қазақстан Республикасының астанасының мәртебесі туралы» заңның іске асырылуы Астананы 2035 жылға дейін дамыту бас жоспарында белгіленген негізгі мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Олардың қатарында халық санының қарқынды өсуі, аумақтардың функционалдық мақсаттарын өзектендіру, құрылыс тығыздығын арттыру, көлік, инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылымды теңгерімді дамыту бар. Жалпы, заңның қабылдануы құқықтық ашықтық пен тұрақтылықты қамтамасыз етіп, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырады және астананың тұрақты дамуына берік институционалдық негіз қалыптастырады», – деді ол.

«Қазақстан Республикасының әкiмшiлiк-аумақтық құрылысы туралы» заң жобасын талқылау барысында Сенат депутаты Әли Бектаев қолданыстағы заңның соңғы 30 жылда ескіріп, қазіргі заман талаптарына сай келмей қалғанын атап өтті. Оның пікірінше, жаңа құжаттағы өзгерістер олқылықтар мен қайшылықтарды жоюға және жаңа сын-қатерлерге жауап беруге бағытталған қажетті қадам болып табылады. Осыған байланысты ол әкімшілік-аумақтық құрылымды жаңарту аумақтық тұтастықты нығайтып, заманауи әлеуметтік-экономикалық саясатты тиімді жүзеге асыруға негіз болатынын айтты.

Сонымен қатар, әкімшілік-аумақтық құрылым мемлекеттік қызмет сапасы мен халықтың өмір сүру деңгейіне, әсіресе ауылдық жерлерде, тікелей әсер ететіні атап өтілді. Бұл нормаларды конституциялық заң деңгейінде бекіту аумақтардың тұрақтылығын қамтамасыз етіп, олардың мәртебесін өз бетінше өзгертуге жол бермей, мемлекеттік басқару үшін орнықты құқықтық негіз қалыптастырады.

«Жаңа конституциялық заң жобасында нақты талаптар енгізіледі: елді мекендердің шекаралары тек бекітілген бас жоспарлар негізінде айқындалады, ал есепке алу мен тіркеу бірыңғай ақпараттық жүйелер арқылы жүргізіледі. Бұл деректердің нақтылығын қамтамасыз етіп қана қоймай, жүйелі әрі сапалы шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Заңнамалық нормалар Президенттің, Үкіметтің, сондай-ақ жергілікті атқарушы және өкілді органдардың өкілеттіктерін нақты регламенттейді. Бұл мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырып қана қоймай, жауапкершілікті де күшейтеді», – деп түйіндеді сенатор.

Парламент Палаталарының бірлескен отырысында сондай-ақ сенаторлар Алишер Сатвалдиев, Евгений Больгерт, Жанболат Жөргенбаев және басқа да депутаттар сөз сөйледі.

(Сенаттың Баспасөз қызметі, 74-72-27. Суретті түсірген: Н.Байбулин)

Chairman of the Senate of the Parliament Maulen Ashimbayev took part in a joint meeting of the Chambers of Parliament, at which the draft constitutional laws "On the Kazakh State", "On the status of the capital of the Republic of Kazakhstan" and "On the administrative-territorial structure of the Republic of Kazakhstan" were considered.

During the meeting, Senate Member Nurtore Zhusip noted that the draft law "On the Kazakh People's Republic" aims to create an institutional platform for the open and systematic representation of the public's interests. He emphasized that this platform will facilitate active citizen participation in shaping public policy to strengthen harmony and social cohesion, as well as in the discussion, development, and adoption of key decisions.

"The draft Constitutional Law 'On Kazakhstan's Council of Ministers,' initiated by President Kassym-Jomart Tokayev, is an important step toward establishing a new, high-quality mechanism for dialogue between the state and society. The main goal of the Council of Ministers is to provide consultative participation in the formation and implementation of public policy, strengthen public consensus, and develop national dialogue. This body should become an important institution consolidating society around the country's strategic development goals," he said in his speech, outlining the key provisions of the law.

The senator outlined the key principles of the Khalyk Kenesi, including independence, openness, and inclusiveness, which, in his view, should form the basis of trust between the government and the people. At the same time, the body is granted broad powers: from organizing public debates to interacting with government agencies. Particular attention was paid to the right of legislative initiative and the ability to initiate national referendums.

"A balanced composition of representatives from NGOs, maslikhats, and ethnocultural groups will ensure inclusivity, while strict ethical standards will ensure impartiality and trust. Thus, the institute should elevate the dialogue between the state and society to a systemic level, becoming a key platform for coordinating the interests of all citizens," added Nurtore Jusip.

According to Senator Suindik Aldashev, the draft law "On the Status of the Capital of the Republic of Kazakhstan" secures Astana's high legal status for sustainable development, expanding the powers of local authorities in matters of infrastructure and life support. The amendments systematize urban development policies for the modernization of the urban environment, emphasizing technological leadership by attracting investment in the IT sector, innovation clusters, and knowledge-intensive industries.

"Implementation of the law "On the Status of the Capital of the Republic of Kazakhstan" will address the key issues outlined in the Astana General Development Plan until 2035. These include rapid population growth, updating the functional purpose of territories, increasing development density, and the balanced development of transport, engineering, and social infrastructure. Overall, the adoption of the law will ensure legal transparency and stability, enhance the effectiveness of public administration, and create a solid institutional foundation for the sustainable development of the capital," he noted, commenting on the draft law.

During the discussion of the draft law "On the Administrative-Territorial Structure of the Republic of Kazakhstan," Senate Member Ali Bektayev emphasized that the current law has become outdated over the past 30 years and no longer meets modern realities. He believes the new version of the document is a necessary measure to address gaps and discrepancies, as well as address new challenges. In this regard, he emphasized that updating the administrative structure will strengthen territorial integrity and create the foundation for effective social and economic policies that reflect the spirit of the times.

Furthermore, as noted, administrative structure directly impacts the quality of public services and the standard of living, especially in rural areas. Enshrining these norms in the Constitutional Law will ensure territorial stability, prevent arbitrary changes to their status, and create a sustainable legal basis for public administration.

"The new draft Constitutional Law introduces specific requirements: the boundaries of populated areas are determined solely on the basis of approved master plans, and records and registration are conducted through unified information systems. This will not only ensure the accuracy of data but also enable systematic and high-quality decision-making." "Legislative norms clearly regulate the powers of the President, the Government, and local executive and representative bodies. This not only improves the efficiency of public administration but also strengthens accountability," the senator concluded.

Senators Alisher Satvaldiev, Yevgeny Bolgert, Zhanbolat Zhorgenbayev, and others also spoke during the joint session of the Chambers of Parliament.

(Press Office of the Senate, 74-72-27. Photo by: N.Baibullin)