Биометрическую идентификацию и ИИ внедряют в нотариат Казахстана

11 Тамыз 2026, 12:00

Қазақстан Республикасының Премьер-министрі Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында жасанды интеллект негізінде мемлекеттік қызметтердің жаңа экожүйесін қалыптастыру мәселелері қаралды.

Мемлекеттік қызметтерді одан әрі цифрландырудың және мемлекеттің азаматтармен және бизнеспен өзара іс-қимылына ЖИ енгізудің түйінді бағыттарына назар аударылды. Жиында Премьер-министрдің орынбасары – жасанды интеллект министрі Жаслан Мәдиев, еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев, әділет министрі Ерлан Сәрсембаев, ұлттық экономика вице-министрі Бекболат Молдабеков, сондай-ақ «Отбасы банкі» АҚ басқарма төрағасы Ләззат Ибрагимова және BTS Digital компаниясының басшысы Мақсат Нұриденұлы баяндама жасады.

Биылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген еліміздің Конституциясы адам құқықтарын қорғауға, «Заң мен тәртіп» қағидатына және цифрлық трансформацияға негізделген мемлекет пен азамат арасындағы қатынастардың жаңа үлгісін бекітті.

«Әділет министрлігі, өз кезегінде, құқық қолдану практикасы мен азаматтардың өтініштеріне жүйелі түрде талдау жүргізеді. Атап айтқанда, ең өзекті мәселелердің бірі – нотариус жасаған атқарушылық жазба және оны кейіннен жеке сот орындаушының орындауы болып отыр. Біріншіден. Атқарушылық жазба санының жылына 2 миллионнан асуына байланысты, ең алдымен борышкерлерді уақтылы хабардар ету және олардың қарсылық білдіру құқығын жүзеге асыруы бойынша шағымдар саны артты. Айта кету керек, өткен жылғы наурыздан бастап eGovMobile платформасында атқарушылық жазба бойынша – өтініш беруден бастап азаматтың қарсылық білдіру құқығын жүзеге асыруға дейінгі цифрлық шешімдер іске қосылды. Нотариус борышкерге атқарушылық жазба көшірмесінің «электрондық үкімет» порталы және SMS арқылы жеткенін тіркей отырып жолдай бастады. Борышкер онлайн режимде қарсылық білдіруге немесе берешегін мойындауға мүмкіндік алды» , — деді әділет министрі Ерлан Сәрсембаев.

Оның айтуынша, осы кезеңде (2025 жылғы наурыздан бері) 2,5 миллионнан астам атқарушылық жазба жасалып, олардың шамамен 700 мыңына онлайн режимде қарсылық берілген. Дегенмен, тәжірибе көрсеткендей, жүзеге асырылған жоба жеткіліксіз болып шықты. Осыған байланысты заңнамалық реттеуді де, жасанды интеллектіні қолдана отырып, жаңа цифрлық құралдарды пайдалануды да одан әрі жетілдіру қажеттілігі туындады.

«Екіншіден. Тәжірибеде анықталған мәселелер, әрине, қосымша кепілдіктерді заң деңгейінде бекітуді талап етті. Осы ретте, ағымдағы жылдың 8 шілдесінде мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев нотариаттық қызмет және заң көмегі мәселелері бойынша заңға қол қойды. Түзетулер нотариаттық әрекеттерді, әсіресе атқарушылық жазбаға қатысты әрекеттерді жасау кезінде кемшіліктерді жою және барынша жаңа цифрлық шешімдерді қолдану арқылы азаматтардың құқықтарын қорғауды біршама күшейтті.

Бұдан басқа, азаматтың құқықтарын қорғау нотариустардың атқарушылық жазбаны жасау кезінде ғана емес, жеке сот орындаушының мәжбүрлеп орындату кезеңінде де қамтамасыз етілуі тиіс. Сондықтан заңнаманы жаңғырту жұмыстары ағымдағы жылдың маусым айының соңында атқарушылық іс жүргізуді жетілдіру мәселелері бойынша заңға қол қойылған кезеңді де қамтыды. Оның ережелері атқарушылық рәсімдердің ашықтығын арттыруға және тараптардың құқықтарын қорғауға бағытталған» , — деді ол.

Осы өзгерістердің цифрлық шешімі – бұрын 2025 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілген және AdiletGov жүйесімен интеграцияланған әрі жетілдірілген «Тараптар кабинеті» модулі. Бұл кабинет арқылы өндіріп алушы мен борышкер кез-келген уақытта іс материалдарымен танысып, жасалған әрекеттер мен қабылданған шараларды тексере алды, атқарушылық іс жүргізудің ағымдағы мәртебесін көріп, сондай-ақ электрондық форматта өтініштер мен өтінішхаттар жолдай алды. Сервис іске қосылған сәттен бастап азаматтардан 63 мың өтініш келіп түсті, оның ішінде тек 9,4%-ына әділет органдарына шағым жасалған. Мәселелердің басым бөлігі тікелей жеке сот орындаушысының деңгейінде шешілуде, оның нәтижесінде өтініштер саны 38 мыңнан 32,3 мыңға дейін, яғни 15%-ға азайды. Осылайша, азамат атқарушылық жазбаның жасалуын ғана емес, одан кейінгі бүкіл орындау процесін де бақылау мүмкіндігіне ие болды.

«Бұдан былай, министрлік жасанды интеллектіні пайдалана отырып проактивті бақылауды енгізеді. Бұл модульде кідірістер, ұзақ уақыт аяқталмай тұрған атқарушылық іс жүргізулер, мерзімдердің бұзылуы және жедел әрекет етуді талап ететін өзге де проблемалық мәселелер анықталатын болады. Үшіншіден. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің белсенді қолдауымен Әділет министрлігі жаңа цифрлық E-Notary платформасын іске қосуда. Ол қолданыстағы цифрлық шешімдердің тәжірибеде анықталған мәселесін жойып, нотариаттық әрекеттердің ашықтығы мен оны бақылаудың жоғарғы деңгейін қамтамасыз етеді. Платформада нотариустың әрбір әрекеті тіркеліп қана қоймай, нотариустар мен азаматтарды биометриялық сәйкестендіру жүйесін интеграциялау алғаш рет көзделген. Бұл есептік деректерді заңсыз пайдалануды жояды және ақпараттық қауіпсіздік деңгейін барынша арттырады. Бұдан былай азаматтар платформада жеке кабинет ашып, оның көмегімен өздерінің қатысуымен жасалған барлық нотариаттық әрекеттерді бақылап, есепке алып және қадағалап отырады. Қажет болған жағдайда нотариустардың заңсыз әрекеттеріне қарсылық білдіруіне болады. Бұл жерде нотариаттық жазба жасау үшін өтініштерді автоматты түрде бөлу көзделеді. Бұл тең жүктемені қамтамасыз етуге, борышкердің нотариусты таңдау мүмкіндігін жоюға және олардың арасындағы сөз байласу қаупін азайтуға мүмкіндік береді» , — деді әділет министрі.

Тағы бір жаңашылдық – жасанды интеллект элементтерін ұсынылған құжаттарға талдау жүргізу, ықтимал кемшіліктер мен тәуекелдерді анықтау, тиісті ұсынымдар әзірлеу кезінде пайдалану. Бұл ретте нотариаттық әрекетті жасау туралы түпкілікті шешімді нотариус өзі қабылдайды. Платформаны пилоттық жоба барысында пайдалану қорытындысы бойынша оны осы жылдың соңына дейін еліміздің бүкіл аумағында енгізу жоспарлануда.

Қорытындылай айтқанда, министрлік ең алдымен, азаматтардың құқықтарын қорғауға бағытталған нотариат пен атқарушылық іс жүргізудің заманауи цифрлық моделін қалыптастыра отырып, азаматтардың шағымдарын қараудан, олардың алдын алуға көшпек.

Қазақстанның Премьер-министрі мен Үкіметі жаңалықтарынан хабардар болыңыз — ресми Telegram-каналға жазылыңыз

11 August 2026, 12:00

Minister of Justice Yerlan Sarsembayev reported at the Government session on the systemic transformation of the notariat and enforcement proceedings spheres, based on the protection of citizens’ rights, the principles of “Law and Order,” and the proactive prevention of violations. Legal mechanisms are being actively developed in the country, biometric technologies and artificial intelligence are being introduced, and the functionality of online services for participants in judicial and notarial processes is being expanded.

He noted that the country’s Constitution, which entered into force on July 1 of the current year, enshrined a new model of relations between the state and the citizen. Based on an analysis of law enforcement practice and citizens’ appeals, special attention was paid to issues related to the performance of a notary’s enforcement inscription and its subsequent compulsory enforcement by private court enforcement officers.

With the number of enforcement inscriptions growing to more than 2 million per year, the number of complaints related to the timely notification of debtors and the exercise of the right to object increased. In this regard, since March 2025 digital solutions have been launched on the eGov Mobile platform: the notary sends the debtor a copy of the enforcement inscription with confirmation of delivery through the e-government portal and SMS, and the citizen receives the opportunity to submit an objection or acknowledge the debt online. During this period, more than 2.5 million enforcement inscriptions were performed, on which about 700 thousand online objections were filed.

Problems identified in practice required the consolidation of additional guarantees at the legislative level. On July 8 of the current year, President of the country Kassym-Jomart Tokayev signed a law on issues of notarial activity and legal assistance that significantly strengthened the protection of citizens when performing notarial acts. In addition, at the end of June a law on issues of improving enforcement proceedings was signed that increased the transparency of procedures at the stage of work of private court enforcement officers.

“A digital solution to these changes will be the improved ‘Cabinet of the Parties’ module, previously put into operation on July 1, 2025 and integrated with AdiletGov. Thanks to this cabinet, the claimant and the debtor were able at any time to familiarize themselves with the case materials, checking the actions performed and the measures taken, see the current status of enforcement, and also send appeals and petitions in electronic form,” Yerlan Sarsembayev noted.

According to the agency, since the launch of the “Cabinet of the Parties” service, 63 thousand appeals from citizens have been received, of which only 9.4% were appealed to the justice authorities. This made it possible to reduce the number of appeals to the agency by 15% — from 38 thousand to 32.3 thousand. The next step will be the introduction of proactive control using artificial intelligence for the automatic detection of delays, long-uncompleted proceedings, and violations of deadlines.

Special attention was paid to the launch of the technologically new digital platform E-Notary, being developed with the assistance of the Ministry of Artificial Intelligence and Digital Development. The platform will ensure the recording of every action of the notary and will for the first time introduce biometric identification of notaries and citizens.

For process participants, the creation of a personal account is provided, where citizens will be able to track all notarial acts performed with their participation and submit objections. Applications for the performance of enforcement inscriptions will be distributed automatically, which will exclude the possibility of the claimant choosing a notary and reduce the risks of collusion. In addition, AI elements will analyze documents, identify potential risks, and generate recommendations, while the final decision will remain with the notary.

“Based on the results of the pilot operation of the platform, by the end of the current year it is planned to scale it throughout the entire territory of the country. Ultimately, we are moving from responding to citizens’ complaints to preventing them, forming a modern digital model of the notariat and enforcement proceedings,” Yerlan Sarsembayev emphasized.

Stay updated about the events of the Prime minister and the Government of Kazakhstan - subscribe to the official Telegram channel