Президент Казахстана принял участие во втором саммите «Центральная Азия – Китай»
Жаңалықтар
Рабочий вывод
Что важно в документе
Саммит подтвердил общий интерес к добрососедству и устойчивому развитию региона.
Синергия возможностей Казахстана и Китая создаст основу для динамичного сотрудничества.
Обеспечение надежных маршрутов поставок – стратегическая задача в текущей геополитике.
Открывая второй саммит «Центральная Азия – Китай», Глава государства Касым-Жомарт Токаев приветствовал Председателя КНР и лидеров Кыргызстана, Таджикистана, Туркменистана и Узбекистана. Свое вступительное слово Глава государства начал с благодарности Председателю КНР Си Цзиньпину за его твердую приверженность курсу на всестороннее сотрудничество со странами Центральной Азии. Он также выразил признательность главам братских центральноазиатских государств за их активную вовлеченность в работу саммита и неизменную поддержку регионального сотрудничества. – Благодаря взаимному доверию и совместным усилиям присутствующих здесь государств в Центральной Азии сформировалась беспрецедентная модель сотрудничества в духе подлинного добрососедства, дружбы и взаимной поддержки. В этой связи было бы справедливо отметить активную и полезную роль Китая во главе с великим государственным деятелем Председателем Си Цзиньпином. В лице соседнего Китая Казахстан обрел вечного и надежного стратегического партнера, настоящего друга. Наш регион, обладающий объемным рынком в 80 миллионов человек и богатейшими запасами природных ресурсов, последовательно укрепляет позиции как важный субъект международных отношений и торгово-экономического, инвестиционного и гуманитарного сотрудничества. Ключевую роль в этом позитивном процессе играет всестороннее сотрудничество с Китайской Народной Республикой. С большим удовольствием хочу отметить, что отношения между Центральной Азией и Китаем вышли на уровень вечного, «всепогодного» и всеобъемлющего стратегического партнерства, – заявил Президент. Касым-Жомарт Токаев отметил, что синергия имеющихся возможностей создаст мощный задел для дальнейшего динамичного и взаимовыгодного сотрудничества с Китаем. – Совокупный ВВП центральноазиатских государств уверенно приближается к отметке в полтриллиона долларов. За последние пять лет значительно увеличился внутрирегиональный товарооборот, превысивший 10 миллиардов долларов. В прошлом году на долю Китая пришлось около 40% всего внешнеторгового оборота нашего региона, что составило рекордные 95 миллиардов долларов. 46% данного показателя приходится на Казахстан. Взаимный товарооборот с Китаем достиг 44 миллиардов долларов. Важной составляющей экономического роста Казахстана стали китайские инвестиции, совокупный объем которых превысил 26 миллиардов долларов. В Казахстане успешно работают около 5 тысяч предприятий с участием китайского капитала, – добавил Президент. Глава нашего государства подтвердил последовательность политики Астаны, направленной на широкое привлечение китайских инвестиций. – В Казахстане проводится работа по выявлению новых точек роста в экономике. Особое внимание в этой работе отводится запуску совместных с Китаем предприятий, расширению номенклатуры товаров и увеличению объемов экспорта востребованной на китайском рынке продукции. Возлагаем большие надежды на создание высокотехнологических производств четвертого передела, выпускающих продукцию с высокой добавленной стоимостью. Считаем крайне важным сотрудничество в области сельского хозяйства, в том числе внедрение передовых агротехнологий и эффективных водосберегающих разработок. Рассчитываем на участие китайских компаний в локализации производств агропромышленного комплекса. Новый импульс экономическому взаимодействию между нашими странами призван придать Международный центр приграничного сотрудничества «Хоргос», – сказал он. Как отметил Президент, в текущих геополитических реалиях обеспечение надежных и безопасных маршрутов поставок является стратегической задачей для всех стран. – Центральная Азия превращается в ключевой логистический хаб, связывающий крупнейшие регионы Азии и Европы. В 2024 году общий объем грузоперевозок из Китая через страны Центральной Азии превысил 211 тысяч контейнеров, увеличившись на 12%. На долю Казахстана приходится 85 % всех сухопутных перевозок из Китая в Европу. Мы придаем исключительно важное значение усилению трансконтинентальной взаимосвязанности и раскрытию конкурентных преимуществ центральноазиатского региона. Представляя первое звено мегапроекта «Один пояс, один путь», Казахстан выступает за его сопряжение с ключевыми транспортными коридорами «Западный Китай – Западная Европа», Транскаспийский международный транспортный маршрут и «Север – Юг». Для повышения привлекательности Транскаспийского маршрута мы принимаем системные меры по модернизации и цифровизации портов Каспийского моря, строительству грузовых терминалов, налаживанию производства транспортных судов. Предлагаем рассмотреть вопрос создания совместного с Китаем грузового терминала в порту Курык на Каспии, – предложил Глава государства. Ключевым фактором региональной устойчивости Касым-Жомарт Токаев назвал взаимодействие в энергетической сфере. – Мы надеемся на активизацию обменов передовыми технологиями и осуществление модернизации энергетической инфраструктуры. Важно также уделять внимание укреплению региональной энергетической безопасности, технологическому развитию и диверсификации энергетических источников. Учитывая богатый успешный опыт Китайской Народной Республики в ядерной энергетике, мы заинтересованы в развитии устойчивого сотрудничества в этой стратегической области. Будем готовиться к подписанию соглашения в самое ближайшее время, – добавил Президент. Касым-Жомарт Токаев высоко оценил инициативу Председателя КНР Си Цзиньпина о создании «сообщества единой судьбы сопредельных стран», отметив ее соответствие принципам равноправного партнерства, взаимной выгоды и уважения. Глава выразил удовлетворение тем, что эти принципы нашли отражение в «Договоре о вечном добрососедстве, дружбе и сотрудничестве», который будет подписан по итогам саммита. Казахстан выступает за то, чтобы Центральная Азия стала эпицентром мира, устойчивой безопасности и продуктивного взаимодействия. Страна намерена продолжать борьбу с религиозным экстремизмом, терроризмом, сепаратизмом, наркотрафиком, незаконной торговлей оружием, миграцией и торговлей людьми. Особого внимания требует борьба с международной киберпреступностью, в связи с чем Президент предложил наладить постоянные контакты между руководителями профильных ведомств. Глава государства высоко оценил динамику культурно-гуманитарного сотрудничества между народами Центральной Азии и Китая. Открытие совместных культурных центров, развитие креативной индустрии и туризма были названы важными шагами в этом направлении. – Приветствуем запуск первого туристического поезда из Сианя в Алматы. Это событие, приуроченное к Году туризма Китая в Казахстане, стало ярким воплощением духа Великого шелкового пути, благодаря которому на протяжении многих веков на территории Евразии происходил обмен товарами и идеями, – сказал Президент. Касым-Жомарт Токаев приветствовал установление побратимских связей между Алматы и Шанхаем, а также регионами Казахстана и Китая. Выразив поддержку инициативе китайской стороны о проведении тематических годов сотрудничества между КНР и Центральной Азией, Касым-Жомарт Токаев предложил объявить 2026 год «Годом образования и научных исследований» для стимулирования гуманитарного взаимодействия. Казахстан активно развивает образовательную инфраструктуру и технопарки, рассчитывая на создание совместных исследовательских лабораторий и «академий инженеров» с участием китайских технологических компаний. По мнению Главы государства, новое поколение профессионалов станет основой для цифровой, «зеленой» и индустриальной трансформации региона. В выступлении также была обозначена важность разработки долгосрочной стратегии формата «Центральная Азия – Китай» на 2026–2030 годы. В завершение Президент отметил, что сегодняшний саммит подтвердил общий интерес к укреплению добрососедства, взаимовыгодного сотрудничества и устойчивого развития стран региона. Он выразил уверенность в том, что предложенные инициативы станут основой для вечной дружбы и стратегического партнерства. Также он подчеркнул, что благодаря совместным усилиям формат «Центральная Азия – Китай» успешно институционализирован. На втором саммите «Центральная Азия – Китай» также выступили Председатель КНР Си Цзиньпин, Президент Кыргызстана Садыр Жапаров, Президент Таджикистана Эмомали Рахмон, Президент Туркменистана Сердар Бердымухамедов и Президент Узбекистана Шавкат Мирзиёев. По итогам форума главы государств подписали Астанинскую декларацию второго саммита «Центральная Азия – Китай», а также Договор о вечном добрососедстве, дружбе и сотрудничестве между Республикой Казахстан, Кыргызской Республикой, Республикой Таджикистан, Туркменистаном, Республикой Узбекистан и Китайской Народной Республикой .
Саммитті ашқан Қазақстан Президенті ҚХР Төрағасына және Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан мен Өзбекстан басшыларына ілтипат білдірді.
Мемлекет басшысы Орталық Азия елдерімен жан-жақты ынтымақтастыққа ниет танытқаны үшін ҚХР Төрағасы Си Цзиньпинге алғыс айтты. Сондай-ақ Саммит жұмысына белсене атсалысып, өңірлік ынтымақтастыққа ұдайы қолдау көрсетіп келе жатқан бауырлас мемлекеттердің басшыларына ризашылығын жеткізді.
– Жиынға қатысып отырған Орталық Азия мемлекеттерінің өзара сенімі мен ортақ күш-жігерінің нәтижесінде тату көршілік қарым-қатынасқа, достық пен қолдауға арқа сүйеген ынтымақтастықтың бұрын-соңды болмаған үлгісі қалыптасты. Осы ретте аса көрнекті мемлекет қайраткері, Төраға Си Цзиньпин басқаратын Қытай елінің белсенді әрі тиімді рөлін атап өткеніміз дұрыс. Көршілес Қытай Қазақстанның мәңгі әрі стратегиялық серіктесіне, нағыз досына айналды. Сексен миллиондай халқы бар ауқымды нарыққа ие және табиғи ресурстарға бай біздің өңір халықаралық қатынастардың, сондай-ақ сауда-экономикалық, инвестициялық және гуманитарлық ынтымақтастықтың маңызды субъектісі ретінде өз позициясын бірте-бірте нығайтып келеді. Осынау оң үдерісте Қытай Халық Республикасымен сан қырлы ықпалдастық негізгі рөл атқарады. Орталық Азия мен Қытай арасындағы байланыстар мәңгілік, кез келген жағдайға бейім әрі жан-жақты стратегиялық серіктестік деңгейіне көтерілгеніне баса назар аударғым келеді, – деді Президент.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, қолда бар мүмкіндікті біріктіру Қытаймен қарқынды әрі өзара тиімді ынтымақтастыққа тың серпін береді.
– Орталық Азия мемлекеттерінің ішкі жалпы өнімінің көлемі жарты триллион доллар межесіне таяп қалды. Соңғы бес жылда өңірдегі сауда айналымы айтарлықтай ұлғайып, 10 миллиард доллардан асты. Өткен жылы біздің аймақтың Қытаймен арадағы сыртқы саудасы 40 пайызға жуықтап, 95 миллиард долларды құрады. Бұл – рекордтық меже. Аталған көрсеткіштің 46 пайызы Қазақстанға тиесілі. Еліміздің Қытаймен тауар айналымы 44 миллиард долларға жетті. Қытай инвестициясы Қазақстанның экономикалық өсіміне маңызды үлес қосып келеді. Бүгінге дейін көршілес ел бізге 26 миллиард доллардан астам қаржы құйды. Қазақстанда Қытай капиталының үлесі бар 5 мыңға жуық кәсіпорын жұмыс істейді, – деді Президент.
Мемлекет басшысы Қазақстанның Қытайдан кең көлемде инвестиция тартуға бағытталған саясатынан айнымайтынын растады.
– Қазақстанда экономикалық өсімге серпін беретін тың мүмкіндіктер қарастырылып жатыр. Әсіресе, Қытаймен бірлескен жобаларды іске қосуға, тауар номенклатурасын көбейтіп, көршілес ел нарығында сұранысқа ие өнімдер экспортын ұлғайтуға ерекше мән беріледі. Өңделу деңгейі төртінші сатыға сай, қосылған құны жоғары өнім шығаратын технологиялық кәсіпорындар ашуға ниеттіміз. Ауыл шаруашылығы, соның ішінде озық агротехнологиялар мен тиімді су үнемдеу әзірлемелерін қолданысқа енгізу бағытындағы ынтымақтастық өте маңызды. Бұл ретте Қытай компаниялары агроөнеркәсіп кешеніндегі өндіріс орындарын локализациялау ісіне атсалысады деп үміттенеміз. Елдеріміз арасындағы экономикалық ықпалдастыққа «Қорғас» халықаралық шекара маңы ынтымақтастық орталығы тың серпін береді, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президент қазіргідей геосаяси ахуал күрделі кезеңде жеткізу тізбегінің сенімді әрі қауіпсіз бағыттарын қамтамасыз ету барлық ел үшін стратегиялық тұрғыдан өзекті екенін айтты.
– Еуропа мен Азияның ірі өңірлерін жалғауда Орталық Азия басты логистикалық хабқа айналып келеді. Былтыр Қытайдан Орталық Азия елдері арқылы тасымалданған жүк көлемі 12 пайызға артып, 211 мың контейнерден асты. Қытайдан Еуропаға құрлық жолдарымен жөнелтілетін жүктің 85 пайызы Қазақстанға тиесілі. Біз құрлықаралық байланысты күшейтуге және Орталық Азия аймағының бәсекелестік артықшылығын барынша пайдалануға ерекше мән береміз. Қазақстан «Бір белдеу, бір жол» мегажобасының алғашқы буыны ретінде бұл бастаманы «Батыс Қытай – Батыс Еуропа», Транскаспий халықаралық көлік дәлізі және «Солтүстік – Оңтүстік» секілді маңызды транзиттік бағыттармен ұштастыруды көздейді. Транскаспий бағытының тартымдылығын арттыру үшін Каспий теңізіндегі айлақтарды жаңғырту және цифрландыру, жүк терминалдарын салу, сондай-ақ жүк кемелері өндірісін жолға қою бойынша жүйелі шаралар қабылдап жатырмыз. Осы орайда Қытай тарапына Каспийдегі «Құрық» портында жүк терминалын бірігіп салуды ұсынамыз, – деді Мемлекет басшысы.
Қасым-Жомарт Тоқаев энергетика саласындағы ықпалдастықты өңірдің орнықты дамуына әсер ететін ең басты факторлардың бірі ретінде атады.
– Біз озық технологиялар алмасуға және энергетика инфрақұрылымдарын жаңғыртуға ниеттіміз. Сондай-ақ аймақтың энергетикалық қауіпсіздігін нығайтуға, технологиялық тұрғыдан ілгерілеуге және қуат көздерін әртараптандыруға мән берген жөн. Қытай Халық Республикасының ядролық энергетиканы дамытудағы бай және табысты тәжірибесін ескере отырып, аталған стратегиялық салада орнықты ынтымақтастық орнатуға мүдделіміз. Жуық арада келісімге қол қоюға дайындаламыз, – деді Президент.
Қасым-Жомарт Тоқаев Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпиннің «Тағдыры ортақ көршілес елдер қоғамдастығын» құру бастамасына жоғары баға берді. Оның пікірінше, бұл теңқұқылы серіктестік, ортақ игілік пен өзара құрмет қағидаларына толық сай келеді. Мемлекет басшысы аталған ұстанымдар бүгінгі Саммит қорытындысы бойынша қол қойылатын «Мәңгі тату көршілік, достық пен ынтымақтастық туралы шартта» көрініс табатынына сенім білдірді.
Президенттің айтуынша, Қазақстан Орталық Азияның бейбітшілік, орнықты қауіпсіздік пен өнімді ықпалдастық мекені болғанын қалайды. Еліміз діни экстремизммен, терроризммен, сепаратизммен, есірткі тасымалдаумен, заңсыз қару-жарақ саудасымен, рұқсатсыз көші-қонмен және адам саудасымен ымырасыз күресті жалғастыруға әзір. Халықаралық киберқылмыстың өршуі айрықша назар аударуды талап етеді. Осыған орай Президент салалық ведомство басшылары арасында тұрақты байланыс орнатуды ұсынды.
Мемлекет басшысы Орталық Азия мен Қытай халықтарының арасындағы мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықтың жоғары қарқынына тоқталды. Мәдени орталықтардың ашылуы, креативті индустрия және туризм салаларының дамуы осы бағыттағы басты басымдықтар ретінде аталды.
– Сиань қаласынан Алматы шаһарына қатынайтын алғашқы туристік пойыздың іске қосылуын құптаймыз. «Қазақстандағы Қытай туризмі жылына» орайластырылған бұл оқиға ғасырлар бойы Еуразия аумағында тауарлар мен идеялардың толассыз алмасуына дәнекер болған Ұлы Жібек жолының рухын жаңғыртады, – деді Президент.
Қасым-Жомарт Тоқаев Алматы мен Шанхай қалалары, сондай-ақ Қазақстан мен Қытайдың бірқатар өңірлері арасында бауырластық қарым-қатынас орнағанын қуаттады.
Мемлекет басшысы Қытай тарапының Орталық Азиямен ынтымақтастыққа арналған атаулы жылдар ұйымдастыру бастамасына қолдау білдіріп, келесі жылды «Білім беру және ғылыми зерттеулер жылы» деп жариялауды ұсынды. Бұл қадам елдеріміздің гуманитарлық ықпалдастығын жандандырады.
Қазақстан білім беру инфрақұрылымын жасақтауға және жаңа технопарктер ашуға белсенді түрде кірісті. Осы орайда Қытайдың алпауыт технологиялық компанияларының қатысуымен бірлескен зертханалар мен инженерлер академиясын іске қосуға бейіл. Президенттің пікірінше, кәсіби мамандардың жаңа буыны өңірдің цифрлық, «жасыл», индустриялық трансформациясына түрткі болатын қозғаушы күшке айналады.
Бұдан бөлек, Мемлекет басшысы «Орталық Азия – Қытай» форматының 2026-2030 жылдарға арналған ұзақмерзімді даму стратегиясын әзірлеу қажет деп санайды.
Президенттің пікірінше, бүгінгі Саммит елдеріміздің тату көршілік қатынасты, өзара тиімді ынтымақтастықты нығайтуға және орнықты дамуға мүдделі екенін растады. Мемлекет басшысы жиын барысында айтылған ұсыныстар мәңгі достық пен стратегиялық серіктестікке берік негіз қалайтынына сенім білдірді. Сондай-ақ ортақ күш-жігер жұмылдырудың нәтижесінде «Орталық Азия – Қытай» форматын институттандыру ісі табысты жүзеге асқанын атап өтті.
Екінші «Орталық Азия – Қытай» саммитінде ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин, Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов және Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев сөз сөйледі.
Форум қорытындысы бойынша мемлекеттер басшылары екінші «Орталық Азия – Қытай» саммитінің Астана декларациясына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы, Қырғыз Республикасы, Тәжікстан Республикасы, Түрікменстан Республикасы, Өзбекстан Республикасы және Қытай Халық Республикасы арасындағы мәңгі тату көршілік, достық пен ынтымақтастық туралы шартқа қол қойды.